Trang chủ | Thứ tư, 24/04/2019 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 15292209
Trang chủ » Luận bàn

TIẾP CHỦ ĐỀ CÁC VĨ NHÂN "MƯỢN" NHẠC CỦA NHAU (Phần 1)

Thứ năm, 27/01/2011

Hoàng Dương

Vào thời kỳ Baroque, âm nhạc có một chức năng rất đặc biệt: "dịch vụ" cho nhà thờ, các vị vua, các ông hoàng là nơi có quyền quyết định, còn các nghệ sĩ chỉ đề xuất.
Ngày nay chỉ dăm ba tác phẩm đủ để biến một cá nhân vô danh thành một "nhạc sĩ", còn trước kia cần phải có năm trăm tác phẩm!

Ta hãy xem các nhà soạn nhạc sống và làm việc như thế nào.

Số lượng tác phẩm của họ thật khó tưởng tượng: Alexandro Scarlatti có 200 bản messe, 700 bản cantate, hơn 100 vở opera và oratorio...

Antonio Vivaldi: 461 bản concerto, 47 vở opera, 25 bản cantate...

Georg Philipp Telemann: 44 bản passion, 65 vở oratorio, hàng trăm sonate, 600 ouverture. Năm 23 tuổi, chính nhạc sĩ Telemann này muốn tìm hiểu về âm nhạc Pháp, ông đã làm gì? "Tôi tập trung hoàn toàn vào phong cách này, đến mức là chỉ trong hai năm, tôi đã viết được 200 bản ouverture"!

Còn Bach? Và đội ngũ các vì tinh tú âm nhạc đang lao động hùng hục trên mọi mảnh đất của Âu châu thì sao?

Chúng ta không còn chút ý tưởng nào về nền "công nghệ" âm nhạc khét tiếng này! Để có một sự đối chiếu về quy mô lớn lao của nó, có thể so sánh với sức sản xuất của showbusiness! Nó thuộc cùng một loại, nhưng còn "khủng" hơn. Như vậy, bạn có thể dễ dàng hình dung là đã tồn tại như thể là nền tảng chung, một ngôn ngữ gần như có tính công năng. Từ lâu, người ta đã phạm phải những sai lầm nghiêm trọng về "quyền sở hữu" của một số tác phẩm. Chẳng hạn cho đến năm 1912, bốn bản Invention của một anh chàng Antonio Boporti khiêm tốn nào đó đã được gán cho Jean Sebastien Bach. Gần đây, người ta còn nhận ra một số tác phẩm âm nhạc thính phòng"của" Mozart nhưng thực chất là của một tác giả có tên là Josef Fiala! Trong cái kho mênh mông này, nhân thân đã bị xáo lộn.
Vivaldi "đạo nhạc" không thẹn thùng, cũng chẳng ân hận gì và nếu có cơ hội, còn yêu cầu tăng viện. Tác phẩm tập thể là chuyện bình thường. Đừng nghĩ rằng việc nhào trộn rộng lớn này sẽ kéo theo một sự cào bằng mọi phong cách.

Trong âm nhạc châu Âu đã hình thành nên những đặc thù về vùng địa lý - Bắc Đức, Pháp, Ý... - trong đó có những sự giao thoa hoàn toàn rõ ràng. Khi Bach viết theo lối Ý, ta nghe thấy chất nhạc đó, nhưng thiên tài của ông cũng như của một số những người đương thời với ông, đã biến những quy ước thành nghệ thuật. Nếu săm soi kỹ những bản fugue của Bach bằng kính lúp, ta sẽ thấy không tránh khỏi một tiến hành mô tiến hòa thanh nào đó giống hệt với nét nhạc ở một bản fugue được viết bởi một vị phụ trách âm nhạc nhà thờ của thành phố lân cận... Song việc so sánh là phù phiếm vô bổ.

Khi đào tạo ra những môn đệ của mình, nhà soạn nhạc đã tạo thành những trung tâm âm nhạc với những đặc trưng riêng biệt. Năm 1745, Hoàng Tuyển hầu Charles Theodor đề bạt Johann Stamitz làm giám đốc âm nhạc của Mannheim, ông đã không nghi ngờ gì là nhà soạn nhạc này sẽ làm cho triều đình của ông trở thành một trong những thủ đô âm nhạc đầu tiên mà ảnh hưởng của nó sẽ là quyết định đến sự phát triển của chủ  nghĩa cổ điển. Sẽ có hàng chục những  "phó" Stamitz trong tất cả các tỉnh lỵ, và cũng có cả Mozart...
Ở thế kỷ 18, nhạc sĩ có thể sinh ra ở Bologne và chết ở London, tùy theo nơi họ được thuê mướn. Nhạc sĩ rải tác phẩm gần như khắp nơi: họ hành nghề của mình mà! Và bởi vậy, một cái cầu thang này giống với một cầu thang khác, hay một cái cửa sổ này giống với một cái cửa sổ khác thì có gì là quan trọng, khi người ta đã tạo ra đến từng ấy sản phẩm!
Thế kỷ 19 khác với các thế kỷ trước - âm nhạc đã có bước ngoặt quan trọng. Trong những quy tắc về biểu cảm âm nhạc, một nhân tố mới đã gia nhập: sự nhạy cảm. Không phải là trước đó không có điều này, nhưng nó diễn ra trong những hình thức không lay chuyển. Còn từ đây, tính chất trữ tình, "con người", cá nhân, đã làm rung chuyển trật tự vốn an bài. Nghe các tác phẩm của Carl Philipp Emanuel Bach thấy xuất hiện hơi thở mới: tất cả đều bắt đầu chuyển động và Tác giả đang ra đời. Haydn, nhà cổ điển đã bị cuốn theo trào lưu và đây chính là thời gian xuất hiện của một số symphonie, trong đó có một bản mang tên"La Passione"(Say mê).
Vào thời Mozart, âm nhạc còn nói một ngôn ngữ chung. Nhà soạn nhạc lựa chọn trong một chất liệu hòa thanh, giai điệu và nhạc cụ không thuộc sở hữu của riêng ai. Đó là một hệ thống biểu cảm "vô danh" nhưng vô cùng dễ "dát mỏng". Những gam, hợp âm rải, những công thức kết: tất cả điều gì củng cố cho điệu tính đều thuộc về cái kho dự trữ này. Ở đây, bạn có thể thấy không khó khăn những sự giống nhau thoáng qua, nhưng không còn có sự đạo nhạc, cũng không có những tác phẩm tập thể.

Trừ ngoại lệ, sau đây là một thí dụ:
Lúc sinh thời Haydn, bản cantate Ariane ở Naxos là một trong những tác phẩm thanh nhạc nổi tiếng nhất của ông. Người ta nghe thấy ở đây một bản aria có vẻ đẹp vô cùng: "Dove sei,mio bel tesoro?" - "Em ở đâu, tình yêu thắm thiết của anh? Ai làm em xa rời trái tim anh? Nếu em không trở lại, anh sẽ chết mất!" .

Trong opera Đám cưới Figaro, trên những ca từ biểu lộ nỗi nhớ thương tương tự - "Dove son i bei momenti" - "Còn đâu những giây phút êm đẹp dịu dàng và vui thú?" - Mozart đã cho hát lên ở nhân vật nữ bá tước di Almaviva một aria cũng đẹp như bản aria của Haydn, và giai điệu cất cánh chính xác trên những nốt giống nhau. Nhưng ở đây chính Haydn mới là người "sao chép lại". Hay nói đúng hơn, ông muốn bày tỏ lòng kính trọng đối với Mozart.
Cuối cùng, Beethoven đã tới! Với ông, trào lưu giải phóng nhà sáng tạo trở thành không thể đảo ngược. Hai từ được dùng làm tiếng gọi tập hợp: "Sturm und Drang" - "Bão táp và Say mê". Một tác giả Đức, vào năm 1777, đã viết một vở kịch mang tiêu đề khích động này, nó đã tạo nên hạnh phúc cho tất cả các nghệ sĩ khắp châu Âu! Vĩnh biệt loại hòa thanh thiết lập sẵn, muôn năm điều không chắc chắn về những chuyển động tâm hồn! Vĩnh biệt sự phổ quát, cái Tôi muôn năm!

Beethoven, tuy không xứng với tất cả những huyền thoại mà người hâm mộ khoác cho ông, đã thể hiện không thể chối cãi cho sự giải phóng này. Kể từ ngày đó, nghệ thuật là phục vụ cho nghệ thuật. Khi tự giải phóng khỏi sự ràng buộc trực tiếp vào những nhà bảo trợ và dựa vào chính mình, Beethoven đã làm nảy sinh ra một mẫu nhà soạn nhạc mới. Cuối cùng, tác giả thực sự đã ra đời!

(Theo tư liệu báo chí âm nhạc Pháp)

Còn nữa

Ý kiến bạn đọc

Nguyễn Đình Đăng

Ocar Wilde từng nói: "Người tài thì vay mượn, còn thiên tài thì ăn cắp" (Talent borrows, genius steels).

Hiểu theo hướng tích cực, câu nói của Oscar Wilde có hàm ý rằng người tài khi thấy một ý tường hay thì sao chép lại ý tưởng đó, còn thiên tài khi thấy ý tưởng hay thì vận dụng nó, biến hoá nó, khiến nó trở nên hay hơn, độc đáo hơn, thành của riêng mình.

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác