Trang chủ | Chủ nhật, 25/06/2017 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 13925456
Trang chủ » Luận bàn

QUẢN LÍ NGHỆ THUẬT TỪ GÓC NHÌN ÂM NHẠC

Thứ ba, 18/12/2012

Nguyễn Thị Minh Châu

Một dàn nhạc dù nhiều nhạc công giỏi vẫn khó trình diễn thành công nếu chịu sự điều khiển của nhạc trưởng non tay.

Một nền âm nhạc dù có truyền thống độc đáo vẫn khó phát triển rực rỡ nếu đặt dưới sự quản lí yếu kém.

Hoạch định, tổ chức, chỉ đạo, hỗ trợ, kiểm soát - nếu hiểu như vậy về nhiệm vụ quản lí, thì vai trò cây đũa chỉ huy của người quản lí rõ ràng mang tính quyết định không nhỏ đối với sự phát triển âm nhạc nước nhà.

 

Cùng với thành tựu bằng “hiện vật” là gia tài tác phẩm tích lũy gần tám chục năm qua, nền nhạc mới Việt Nam còn thu được nhiều kinh nghiệm về những được mất trong quá trình phát triển luôn có sự chỉ đạo mang tính định hướng. Những gì rút ra từ cái được hoặc chưa được đều có ý nghĩa lịch sử và đáng được ghi nhận như nhau. Ghi nhận cái chưa được làm bài học kinh nghiệm cho hiện tại vì sự phát triển trong tương lai, ấy là “được”! Chỉ say sưa với thành tích và lờ đi cái chưa được, để cái dở có nguy cơ dẫn đến nhiều cái dở tệ hại hơn, ấy là “mất”! Cả hay cả dở của hiện tại đều có thể bắt nguồn từ quá khứ. Bởi thế hiện trạng âm nhạc chứng tỏ không chỉ năng lực của người quản lí hôm nay, mà còn liên quan đến tầm nhìn của người cầm cân nảy mực hôm qua.

Với khẩu hiệu tất cả vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước, với tuổi trẻ và nhiệt huyết của các nhạc sĩ thế hệ chống Pháp và chống Mĩ, nền nhạc mới chính thống đã khởi nguồn bằng những bước đi khỏe khoắn và được nối tiếp bằng những âm thanh “tiếng hát át tiếng bom”. Chắt lọc từ rung cảm chân thực, nhiều sáng tác trải qua thử thách thời gian cho đến nay vẫn được coi là bài hát yêu thích của công chúng, kể cả công chúng trẻ.

Âm nhạc được sử dụng như vũ khí chiến đấu và công cụ ngợi ca sự nghiệp cao cả, tình riêng nhường chỗ cho sự nghiệp chung, tình ca nhường chỗ cho hành khúc. Điều này cũng được phản ánh trong quan niệm về giá trị âm nhạc. Thời của những âm thanh hào hùng không có chỗ cho loại nhạc tiêu cực, thiếu tính chiến đấu. Khi ấy thơ tình không bị hạn chế, nhưng nhạc tình thì bị ngăn chặn triệt để. Nhạc cổ cũng trở thành nạn nhân, không ít thể loại cổ truyền bị đánh giá là ủy mị sướt mướt (như nhạc tài tử cải lương), ăn chơi sa đọa (như ca trù), phong kiến cổ hủ (như nhã nhạc), mê tín dị đoan (như hát xoan, then)… Sau nhiều năm bị cấm đoán, quên lãng, nhiều tinh hoa của ông bà tổ tiên đã rơi vào nguy cơ thất truyền, khiến các nhà nghiên cứu âm nhạc sau này rất trầy trật khôi phục những mảnh vỡ từ kí ức nghệ nhân để được UNESCO công nhận là di sản của nhân loại. Xung quanh việc giành danh hiệu và nguy cơ tước danh hiệu đó có khá nhiều câu chuyện buồn liên quan đến khâu quản lí văn hóa nghệ thuật, không chỉ do lệch lạc trong quá khứ, mà còn vì thiển cận trong hiện tại.

Còn nhạc mới thì sao? Cách nhìn nhận ấu trĩ về chức năng giải trí của âm nhạc đã dẫn đến cơn khát tình ca thời hậu chiến, từ đó gây ra những cơn sốt nhạc nhẹ, nhạc tiền chiến, nhạc hải ngoại… Nhạc sĩ thức thời viết tình ca, kể cả tác giả có uy tín cũng bị phê phán là viết “nhạc vàng” và lập tức bị nhắc nhở trên báo chí, thậm chí cấm phát tác phẩm trên các phương tiện truyền thông.

Rồi từ khủng hoảng thiếu bung ra thành khủng hoảng thừa, hết cấm đoán kiểm duyệt lại thả nổi buông xuôi, mặc cho nhạc thị trường, nhạc mì ăn liền, nhạc não tình lấn lướt các loại nhạc chính thống. Cùng với xu hướng toàn cầu hóa, chưa bao giờ đời sống ca nhạc ở ta rộng mở, đa màu đa sắc đa chiều và cũng bộn bề, dễ lệch chuẩn loạn chuẩn như trong thời chuyển giao giữa hai thiên niên kỉ này. Cũng chưa bao giờ tình hình âm nhạc bị coi là thiếu chuyên nghiệp và mất cân đối như lúc này.

Thiếu chuyên nghiệp, mất cân đối - lỗi này thường đổ hết cho thị hiếu công chúng, cho mối quan hệ “cung - cầu” của kinh tế thị trường, chứ không có chuyện công khai thừa nhận con thuyền chao đảo trước hết là do người cầm lái điều khiển và định hướng. Sự đề cao thành tích và khó chấp nhận những ý kiến phản biện cũng là một nguyên do khiến cho việc quản lí âm nhạc càng thêm lúng túng và khó đạt hiệu quả mong muốn.

Đời sống xã hội càng đa dạng phức tạp càng đòi hỏi nhiều hơn khả năng chèo lái con thuyền âm nhạc. Để đưa ra định hướng phù hợp và kịp thời, người quản lí phải có tầm nhìn và bản lĩnh. Để tổ chức thực hiện hoạch định một cách tối ưu, người quản lí không thể không có nghề. Cho đến nay chúng ta vẫn chưa đào tạo nghề quản lí chuyên nghiệp cho lĩnh vực văn hóa nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng. Công việc quản lí thường đặt lên vai người làm chuyên môn nghệ thuật, tức là được đào tạo về chuyên ngành âm nhạc chứ không phải nghề quản lí. Không có bằng cấp quản lí, chỉ dự lớp bồi dưỡng vài ba tháng là nhà chuyên môn biến thành người quản lí. Hiện nay tiêu chuẩn người giữ chức vụ lãnh đạo còn phải có đủ chức danh (giáo sư, tiến sĩ) hoặc danh hiệu (NSND, NSƯT). Quy định này đã thúc đẩy người làm chuyên môn yếu lao vào cuộc chạy đua chức danh giả và biến người làm chuyên môn tốt thành một nhà quản lí tồi..

Ở thời đại công nghệ tin học, nhà quản lí không thể quản theo cách bó chặt, quản không nổi thì cấm. Cấm đoán chỉ chứng tỏ sự bất lực. Kể cả với loại nhạc thảm họa, nhạc rác rưởi, không thể loại trừ kiểu cấm tiệt, mà trước hết nhà quản lí phải làm mọi cách để cung cấp nhạc hay, nhạc sạch. Muốn tạo nên môi trường âm nhạc lành mạnh thì nhà quản lí cần đầu tư xây dựng hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng cho các hoạt động âm nhạc. Xây dựng mặt bằng ở đây không chỉ theo nghĩa đen là cơ sở kiến trúc nhìn thấy được (trường đào tạo, nơi giải trí và thưởng thức nghệ thuật…), mà còn là vấn đề con người, là dân trí, là quyền sáng tạo và thưởng thức âm nhạc với những thị hiếu khác nhau.

Người quản lí âm nhạc hiện nay đang đối mặt với một mớ bòng bong không biết gỡ từ đâu. Có rất nhiều sạn trong đào tạo chuyên ngành, giáo dục đại chúng, quảng bá truyền thông. Có rất nhiều tắc trách trong chế độ chính sách đối với nghệ nhân nhạc cổ, trong bồi dưỡng lao động nghệ thuật cho nghệ sĩ giao hưởng thính phòng, trong thù lao chất xám trong lĩnh vực nghiên cứu âm nhạc. Có rất nhiều phàn nàn về các chương trình hoành tráng (vẫn được gọi là ca nhạc “cúng cụ”) tốn kém kinh phí nhà nước, nhưng thiếu chất lượng nghệ thuật và không có khán giả, vậy dùng tiền thuế của dân với mục đích còn là hướng tới công chúng không hay chỉ để đáp ứng yêu cầu lễ lạt cho các quan chức?

Và còn có rất nhiều lỗ hổng trong kiểm soát hoạt động âm nhạc khiến các nhà quản lí luôn bị động trong các vụ kiện cáo bản quyền, cấp phép biểu diễn, quy định trang phục ca sĩ… Bộ máy quản trị không thể vận hành một cách thấu tình đạt lí khi thiếu hành lang pháp hoàn chỉnh, một bộ luật chuyên ngành cho lĩnh vực văn học nghệ thuật nói chung và luật âm nhạc nói riêng.

Để xây dựng bộ luật cụ thể, đầy đủ và kín nhẽ cho mọi hoạt động âm nhạc, để điều hành nhân lực, tài chính, vật tư, công nghệ và các giá trị vô hình, nhà quản lí âm nhạc không thể thiếu đội ngũ tư vấn chuyên ngành, đặc biệt là về lí luận âm nhạc, luật pháp, kinh tế. Riêng từ góc độ âm nhạc đã có thể thấy quản lí không chỉ là một nghề, mà còn là một nghệ thuật, như định nghĩa của nhà văn - nhà quản lí Mary Parker Follett: “Quản lí là nghệ thuật đạt được mục đích thông qua người khác”.

Quản lí nghệ thuật âm nhạc càng đòi hỏi có nghệ thuật, bởi sự điều hành đó ảnh hưởng trực tiếp đến sắc diện đời sống âm nhạc hôm nay, và để lại dư âm to lớn cho sự phát triển của nền âm nhạc nước nhà mai sau.

Ý kiến bạn đọc

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác