Trang chủ | Thứ sáu, 24/05/2019 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 15428032
Trang chủ » Phiếm bàn

Bạn đọc viết: QUAN HỌ CỦA TÔI

Chủ nhật, 02/12/2012

Phạm Mạnh Tuấn

Quan họ bây giờ bê bối quá mức, quan họ nhà hàng, quan họ ngả nón xin tiền, quan họ chạy sô, nhiều khi có một ai đó hỏi tôi: "Bạn quê quan họ à?", cũng thấy có gì khó trả lời, nên đành phải nói dài một chút, rằng: “Vâng tôi quê quan họ, nhưng không phải thứ quan họ bạn nhìn thấy hôm nay".
Quan họ quê tôi hình thành từ nhiều loại hình dân ca khác nhau, những điệu chèo của đồng bằng Bắc bộ, trống quân miền Đất Tổ, ca trù với những kỹ năng "nảy" và "vang", kể cả lý, hò, hay đối đáp cũng hội về đủ ở câu hát quan họ xưa xứ Kinh Bắc.

 

Khi nói lên những điều này có người cười và hỏi tôi rằng vậy cái hay cái riêng của các anh ở chỗ nào? Xin thưa với bạn, nếu nói về làn điệu bạn có thể tìm thấy một nhịp điệu chèo cổ trong câu hát quan họ nhưng tiếng trống chèo thì đâu đó trong tiếng "Hà" tiếng "Hự", bạn có thể tìm thấy tiếng rền tiếng nảy trong quan họ, nhưng không phải của ca trù đâu nhé dù thấp thoáng đâu đó có dáng "cửa đình". Bạn có thể tìm thấy câu đối câu đáp nhưng không phải của dân ca xứ Nghệ. Bạn cũng có thể cảm nhận đâu đó bóng một cô đồng chầu văn ở một giai điệu quan họ nhưng không thể nào chỉ ra nó là chầu văn... (Ai cần chứng minh xin liên hệ để cung cấp tư liệu nhé, phạm vi nhỏ này không thể đưa ra được).

Nói về ngôn từ, quan họ là thứ ngôn từ của dân dã, nhưng đừng tưởng dân dã mà thiếu đi sự sang trọng chau chuốt nhé. Câu từ trong quan họ được gọt giũa tới không thể hơn được nữa về độ tinh tế và sự truyền đạt nội dung. Người ta nói: "Lồng thưa con chim nhạn lọt" chứ không nói "con nhạn sổ lồng" như trong câu lý, người ta nói con "sáo bay xa" chứ không nói con "sáo sang sông", người ta nói rượu đào "sánh" ra chứ không nói "rớt" hay "đổ" vv... (cái này cũng có rất nhiều tư liệu nhé).

Nếu bạn có dịp qua nhiều vùng dân ca bạn sẽ thấy mỗi vùng dân ca mang nặng tính địa phương hay chỉ thuộc về một số nào trong địa phương đó ví dụ dân ca xứ Nghệ chẳng hạn, ngôn từ chia làm hai loại rõ rệt nếu bạn nghe một câu ví hay câu dặm, bạn chỉ thấy ngôn từ của dân, đặc dân dã (có tư liệu), nhưng bạn nghe câu đối câu đáp hay điệu phường vải bạn sẽ thấy ngôn từ của các nho sỹ xứ Nghệ thâm thúy mà sâu xa (cũng có tư liệu).

Nếu bạn nghe câu hát của Thanh Hóa bạn cũng chỉ thấy một số nào đó (đi cấy hay lên chùa), bạn nghe trống quân, nghe chèo, nghe ca trù hay nghe chầu văn, bạn cũng chỉ thấy ngôn ngữ đặc trưng cho một số đại diện của nó mà thôi. nhưng quan họ thì khác, tính phổ quát cực kỳ rộng, nó có hơi của các nhà nho trong câu hát, có ngôn từ của anh nông dân, của thợ thủ công, của sư sãi, của quan lại, của nam thanh nữ tú. Ngôn ngữ quan họ đi vào khắp các giai tầng mà không mất nét bác học hay sang trọng (bạn chịu khó nghe một số làn điệu chú ý ngôn từ và so sánh nhé có khoảng hơn 200 làn điệu tất cả).

Nói về cách tổ chức thì càng riêng càng độc đáo, bạn có thấy ai gọi đi hát là "chơi' chưa? Người ta nói hát chèo, hát ví, hát chầu văn..., nhưng là "chơi" quan họ - một chữ "chơi" đủ để thấy cái tao nhã, thú thong dong, và sự ngông nghênh bất cần của dân Kinh Bắc.

Người chơi quan họ có "làng" (49 làng). Ở Việt Nam mỗi làng là một nét riêng, mỗi làng có hương ước riêng, mỗi làng có tập tục riêng, sau mỗi lũy tre làng là một trầm tích văn hóa Việt, thế nhưng về tổ chức không vì thế mà rời rạc, các liền anh, liền chị đều phải tuân thủ quy tắc riêng dù ở bất cứ làng nào (lớn như chèo cũng chỉ có vài chiếng chèo thôi nhé).

Người quan họ trọng chữ "tình" nhưng không bỏ chữ "lễ", cuộc hát nào cũng có hát mời trầu, mời nước, rồi mới nhập cuộc đối đáp hàn huyên, đầm ấm cảnh vào chùa kết thúc thì thiết tha với giã bạn mong nhớ tiếng gọi đò.

Có người bạn bảo tôi dân quan họ nhà ông láo bỏ mẹ, giữa cái thời "Tam tòng tứ đức" mà dám cởi áo trao nhau, thì lễ cái gì! Bạn ơi bạn nhầm rồi, bạn biết cái áo tứ thân ngày xưa không? Đừng có tưởng bở nhé bên trong nó là cái yếm đào phong bao kỹ lắm đấy. Mà có bao giờ thấy gió bay được áo không bạn? Câu nói dối tưởng như ngô nghê ấy có cho bạn thấy cái trong sáng không?

Còn nữa nhé, bạn nghe câu “còn duyên” chưa? "Đừng thấy tôi lắm bạn mà ngờ, tuy rằng tôi lắm bạn nhưng vẫn chờ người ngoan", hay "có yêu nhau sang chơi cửa chơi nhà để thầy mẹ biết đuốc hoa định ngày"... Yêu đến cởi áo khoe yếm vẫn nhớ "áo mặc không qua khỏi đầu" đâu có dám vượt "tam tòng...".
Ngày xưa chỉ có thủ đô mới được gọi là Kinh, riêng đất Bắc quê tôi được gọi là Kinh Bắc đấy nhé. "Nhất kinh kỳ, nhì phố Hiến" phồn hoa đô hội như phố Hiến Hưng Yên xưa cũng chỉ gọi là kẻ chợ thôi.

Đừng bảo chúng tôi: “Quan họ ngả nón xin tiền" - nghe đau lắm!

Ý kiến bạn đọc

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Các bài viết khác