Trang chủ | Thứ năm, 17/04/2014 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 9561732
Trang chủ » Sách nhạc

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU: ÂM NHẠC TRONG HẦU VĂN HUẾ

Thứ tư, 21/11/2012

Thân Văn Trọng Bình

hauvanhueÂm nhạc trong Hầu văn Huế* của Vĩnh Phúc (Bùi Ngọc Phúc) và nhóm tác giả là một công trình nghiên cứu có quy mô lớn (có độ dài tới 415 trang) so với quy phạm đề tài là nghiên cứu về một thể loại âm nhạc cụ thể: Âm nhạc Hầu văn và ở một địa danh cụ thể: Huế. Điều khiến người đọc có một cảm giác tò mò rằng: Âm nhạc Hầu văn không chỉ có ở Huế mà nó tồn tại ở nhiều nơi trong đời sống văn hóa dân gian và tâm linh của người Việt, từ cấp làng, xã, huyện, tỉnh và cả nước.  Lại nữa, nghi lễ Hầu đồng (một nghi lễ trong tính ngưỡng thờ Mẫu) đang được Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Vậy, Vĩnh Phúc và nhóm tác giả đã nêu được những vấn đề gì trong công trình nghiên cứu này?

Về bố cục, công trình có kết cấu gồm 4 chương chính, cộng phần mở đầu và phần kết luận, trong đó: Phần mở đầu dài 4 trang (từ trang 1-4); Chương I. Văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu - Vấn đề cội nguồn tâm linh và nghệ thuật dân gian hát Hầu văn Huế dài 10 trang (từ trang 4-14); Chương II. Âm nhạc trong hát Hầu văn Huế dài 40 trang (từ trang 14-54); Chương III. Mối quan hệ giữa âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác dài 24 trang (từ trang 54-78); Chương IV. Sinh hoạt âm nhạc Chầu văn trong đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế dài 12 trang (từ trang 78-90); Phần kết luận dài 8 trang (từ trang 94-102); Hơn 300 trang còn lại là phần phụ lục. Riêng phần tài liệu tham khảo đã được nhóm tác giả chú mục vào dưới mỗi chân trang, hoặc ghi trực tiếp ở những trang có trich dẫn.

Nhìn chung, công trình nghiên cứu có bố cục chặt chẽ, phương pháp tiếp cận khoa học, kết hợp với nhận thức luận thực tiễn của các tác giả từ nhiều chuyến đi thâm nhập thực tế, sưu tầm, ghi âm, phỏng vấn, trao đổi, tra cứu tư liệu, thống kê, so sánh, phân tích và nhận định...

Nhóm tác giả công trình đã đặt vấn đề và giải quyết vấn đề theo trình tự từ khái quát đến cụ thể, từ tổng thể đến chi tiết với tiêu chí chủ đạo của việc tiếp cận đối tượng nghiên cứu bắt nguồn từ các lĩnh vực sử học, xã hội học, dân tộc nhạc học cùng các nghi lễ tâm linh, tín ngưỡng và tôn giáo... Và cả cội nguồn tư tưởng, tâm lý và thể chế xã hội, môi trường hình thành và tồn tại nghi lễ thờ mẫu ở Huế nói riêng và ở các vùng miền khác nói chung. Có thể nói rằng, nhóm tác giả công trình đã đặt đối tượng nghiên cứu (Âm nhạc trong Hầu văn ở Huế) trong một tổng thể nguyên hợp không thể tách rời.

          Ngoài việc vận dụng những tư liệu, tài liệu có liên quan, phương pháp tiếp cận đối tượng nghiên cứu đã được nhóm tác giả khảo sát, nhận định dựa trên cơ sở thực tiễn, mang tính khoa học và có sức thuyết phục cao, đó là:

- Vận dụng kiến thức âm nhạc học để khảo sát, phân tích, lập bảng biểu thống kê, sơ đồ và thí dụ minh họa để so sánh, quy chiếu và nhận diện về Hầu văn Huế, bao gồm: cấu trúc âm điệu, làn điệu, thang âm, điệu thức, bài bản hát - đàn và mối quan hệ giữa âm nhạc, múa, phục trang, đạo cụ với trật tự các trình thức của nghi lễ “Hầu đồng” (lên đồng) như: Hát - múa đồng, Nhập đồng, Đồng thăng - Một trình thức nghi lễ gắn liền với tục thờ mẫu ở Huế.

- Vận dụng kiến thức xã hội học để tìm hiểu sự hình thành của một nghi lễ văn hóa dân gian, bản chất của lễ và hội, của lễ hội và âm nhạc (gồm cả múa và hát) trong lễ nhạc Hầu văn Huế; kết hợp giữa kiến thức âm nhạc học và xã hội học để mô tả sự thoát ly của một loại hình âm nhạc (gồm cả ca từ) mang tính tâm linh, tín ngưỡng ra khỏi nghi thức, nghi lễ mà âm nhạc đó phục vụ. Bằng chứng là Hát - múa Hầu văn đã trở thành một loại hình âm nhạc dân gian độc lập trong đời sống văn hóa xã hội, nó có thể trình diễn đơn lẻ, hoặc liên khúc, hoạt cảnh để diễn đạt những nội dung, đề tài trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và phát triển xã hội ngày nay.

- Trên cơ sở khảo sát các làn điệu, bài bản, các loại nhạc cụ sử dụng trong nghi thức Hầu văn Huế để tìm thấy tính tương đồng và dị bản của âm nhạc Hầu văn Huế và các loại hình âm nhạc dân gian Huế; so sánh âm nhạc Hầu văn Huế với các loại hình nghệ thuật khác để khẳng định mối quan hệ không thể tách rời của âm nhạc, múa và thơ ca trong âm nhạc nghi thức Hầu văn Huế (mối quan hệ này khá phổ biến trong nhiều loại hình âm nhạc truyền thống Việt Nam)    

          Trao đổi với Vĩnh Phúc và nhóm tác giả công trình Âm nhạc trong Hầu văn Huế theo một số tiêu chí khoa học, tôi xin nêu mấy ý kiến sau đây:

          - Về mục tiêu công trình: Công trình nghiên cứu đã hệ thống hóa được một lượng kiến thức khoa học đáng kể về loại hình âm nhạc Hầu văn Huế. Trong đó, sử dụng tri thức âm nhạc học, xã hội học, tín ngưỡng, tôn giáo để tổng hợp, phân tích, so sánh, quy chiếu các bài bản về cấu trúc, giai điệu, thang âm điệu thức, nội dung lời ca, các nhạc khí đặc dụng trong nghi thức Hầu văn Huế, nhằm nhận diện rõ nét đặc điểm của âm nhạc Hầu văn Huế trong tổng thể của các bài bản Hầu văn ở các vùng miền khác nhau - Đây là một kho tư liệu đáng quý cho các đồng nghiệp học tập, nghiên cứu, bảo tồn và phát triển âm nhạc Hầu văn Huế.

          - Về hình thức, tư liệu và phương pháp nghiên cứu: Công trình được tiến hành theo phương pháp nghiên cứu tổng hợp, kết hợp giữa nêu và dẫn vấn đề. Việc nêu dẫn và kiến giải các vấn đề, các phần, các tiểu mục của công trình đều dựa trên cơ sở phân tich, so sánh, quy chiếu để rút ra khái niệm, nhận định. Ngôn ngữ đề tài mang tính khoa học, súc tích. Nguồn tư liệu nghiên cứu phong phú, đa dạng, các cứ liệu phân tích, trích dẫn khoa học, hình ảnh minh họa sinh động, hài hòa. Chứng tỏ rằng, công trình đã được nhóm tác giả phối hợp đồng bộ để tiến hành nghiên cứu và hoàn chỉnh khá công phu.

          - Về nội dung và kết quả nghiên cứu: Nội dung công trình đã thống nhất được với mục đích, yêu cầu, giúp cho các đối tượng quan tâm hiểu rõ hơn bản chất, tính đặc thù và các đặc điểm cơ bản để nhận diện đúng đắn về sự hình thành, tồn tại và ý nghĩa xã hội của âm nhạc nghi thức Hầu văn Huế - Đây là một tài liệu đáng quý, góp phần cung cấp thông tin khoa học và những hiểu biết về âm nhạc Hầu văn và nghi thức Hầu văn Huế.

          Đồng thời, tôi cũng xin đề nghị:

          - Tên công trình nghiên cứu: không nhất thiết là “Âm nhạc trong Hầu văn Huế” có thể bỏ từ “trong” để thành tên của công trình là “Âm nhạc Hầu văn Huế”.

- Cấu trúc công trình: chưa cân đối, chương I. Văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu - Vấn đề cội nguồn tâm linh và nghệ thuật dân gian hát Hầu văn Huế dài 10 trang; chương II. Âm nhạc trong hát Hầu văn Huế dài 40 trang; chương III. Mối quan hệ giữa âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác dài 24 trang; chương IV. Sinh hoạt âm nhạc Chầu văn trong đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế dài 12 trang - Với tiêu đề nội dung của các chương vừa nêu có thể nói gần như quan trọng như nhau, thì khó có thể lý giải vì sao các chương lại có độ dài, ngắn khác nhau như vậy?

- Cần thống nhất từ: “Hầu” hoặc “Chầu” (dù đồng nghĩa) trong toàn bộ công trình nghiên cứu vì lúc thì ghi hầu văn, lúc lại ghi chầu văn. Phải chăng, vì nhóm tác giả của công trình nghiên cứu mỗi người có nơi sinh thành trung, nam, bắc khác nhau?

- Cần làm rõ: tiêu đề nội dung chương III. Mối quan hệ giữa âm nhạc và các loại hình nghệ thuật khác. Thực ra, âm nhạc, múa và thơ (kể cả đạo cụ) là mối quan hệ phổ biến trong nhiều loại hình âm nhạc truyền thống Việt Nam, trong đó, Hầu văn đương nhiên cũng nằm trong mối quan hệ phổ biến đó. Trong khi đó, việc đặt vấn đề tìm hiểu mối quan hệ giữa âm nhạc Hầu văn Huế và các loại hình âm nhạc dân gian Huế lại chưa được các tác giả quan tâm? Khi có cơ hội mở rộng, nâng cấp đề tài, đề nghị các tác giả cần quan tâm nghiên cứu bổ sung.

- Cần điều chỉnh tiểu mục: Một số lời cổ của Hầu văn Huế (không ghi số) lại được trình bày ngay sau phần kết luận và trước phần phụ lục của công trình nghiên cứu, khó có thể chấp nhận được, đề nghị nhóm tác giả nên đưa tiểu mục này vào phần phụ lục.

- Chú dẫn tài liệu tham khảo: Tuy đã chú dẫn vào dưới chân trang hoặc ghi trực tiếp vào trang, nhưng với một công trình nghiên cứu có dung lượng khoa học lớn như vậy, phần tài liệu tham khảo chưa thực sự tương xứng…

          Tuy vậy, công trình nghiên cứu đã đạt được một số mục tiêu khoa học đáng trân trọng:

          - Về tính cấp thiết và ý nghĩa thực tiễn: Công trình nghiên cứu Âm nhạc trong Hầu văn Huế của Vĩnh Phúc và nhóm tác giả là một công trình nghiên cứu có tính cấp thiết trong bối cảnh nền âm nhạc dân gian Việt Nam đang phải đối đầu với nhiều trào lưu âm nhạc mới của cơ chế thị trường thời mở cửa và hội nhập. Đặc biệt là âm nhạc dân gian mang bản sắc văn hóa tâm linh, tín ngưỡng của người Việt (kể cả âm nhạc tôn giáo), do nhiều ý kiến trái chiều nên điều kiện và quy mô nghiên cứu chưa được quan tâm đúng mức, rất dễ rơi vào tình trạng chưa kịp tái tạo đã bị biến dạng, thất truyền. Ý nghĩa thiết thực của công trình là góp phần tôn vinh các giá trị văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của dân tộc, phục vụ đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trong thời đại ngày nay.

          - Về tính khoa học: Công trình nghiên cứu Âm nhạc trong Hầu văn Huế thuộc lĩnh vực nghiên cứu khoa học cơ bản, thiên về hướng tổng hợp, phân tích, nhận định, nên các vấn đề đặt ra để giải quyết bao hàm những lập luận biện chứng được quy chiếu trên nhiều lĩnh vực, nhiều góc độ kiến thức học khác nhau, phản ánh nét đặc thù và bản sắc riêng có, gắn liền với ngôn ngữ, giọng nói, tập tục, tâm linh, tín ngưỡng của một bộ phận không nhỏ cư dân người Việt. Và đó cũng chính là cội nguồn khẳng định sự trường tồn của một tổng thể văn hóa thuộc về tri thức nhân dân (folklore).

          - Về khả năng ứng dụng vào thực tiễn: Ấn phẩm của công trình gồm một cuốn sách với độ dày phù hợp với quy mô về nội dung, kèm theo hai đĩa CD, thuận tiện cho các đối tượng quan tâm tra cứu, tham khảo. Công trình có thể được bổ sung vào giáo trình âm nhạc dân gian Việt Nam, dùng để nghiên cứu, sáng tác, biểu diễn, giảng dạy và học tập tại các cơ sở đào tạo và biểu diễn âm nhạc ở Thừa Thiên Huế nói riêng và cả nước nói chung. Công trình cũng là một cơ sở khoa học đáng tin cậy để đồng nghiệp có thể phát huy từ nhiều góc độ khác nhau trong quá trình nghiên cứu âm nhạc dân gian (kể cả nghiên cứu thơ ca dân gian, múa hát dân gian…), nhất là âm nhạc gắn liền với lễ hội tâm linh, tín ngưỡng và tôn giáo.

          - Về hiệu quả kinh tế, xã hội: Công trình có hiệu quả về lĩnh vực nghiên cứu, giáo dục truyền thống âm nhạc dân tộc, một lĩnh vực thu hút sự quan tâm chú ý không chỉ trong nước mà của cả khu vực và quốc tế. Vì vậy, đối tượng sử dụng sẽ rất phong phú, giới hạn sử dụng sẽ rất linh họat. Ngoài hiệu quả giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc thì giá trị nhân văn, nhân bản của đề tài chính là sự khẳng định: “Sự tồn tại của văn hóa dân tộc chính là bằng chứng tồn tại của một quốc gia, dân tộc”.

          Tóm lại, với cách đặt vấn đề và phương pháp tiếp cận khoa học và thực tiễn, khác với lối tiếp cận kiểu “tầm chương, trích cú” như thường thấy ở một số công trình nghiên cứu khoa học. Có thể nói rằng: công trình nghiên cứu Âm nhạc trong Hầu văn Huế của Vĩnh Phúc và nhóm tác giả đã gây được sự quan tâm, chú ý đặc biệt và đem đến cho người đọc một cảm nhận theo chiều hướng gợi mở. Và theo đó, công trình không chỉ nằm trong giới hạn của một công trình nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, nó cần được nhóm tác giả tiếp tục khai thác theo hướng nâng cao, để cụ thể hơn, chi tiết hơn về Âm nhạc Hầu văn Huế trong tổng thể của Âm nhạc Hầu văn người Việt./.                                         

* Công trình nghiên cứu khoa học cấp cơ sở. Mã số: T2011-11-01 - Nhóm tác giả: NGƯT, ThS. Vĩnh Phúc (Bùi Ngọc Phúc), TS.Nguyễn Việt Đức, CN.Hoàng Đình Phương, CN.Lê Thị Trường An -  Học viện Âm nhạc Huế.

Ý kiến bạn đọc

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác