Trang chủ | Thứ năm, 24/08/2017 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 13995437
Trang chủ » Khí nhạc

CONCERTO PIANO SỐ 5, GIỌNG MI GIÁNG TRƯỞNG OP.73 CỦA BEETHOVEN

Thứ năm, 25/10/2012

Đây là bản concerto cuối cùng của nhà soạn nhạc viết cho piano - được sáng tác vào năm 1809 trong những hoàn cảnh bi đát: được khởi công cùng thời gian với những sự chuẩn bị chiến tranh của Áo, nó bị gián đoạn vì những cuộc ném bom, rồi đến sự chiếm đóng thủ đô vương quốc, - hòa hội Vienne, tháng 10/1809, tái lập những điều kiện sống thuận lợi cho việc hoàn thành tác phẩm. Tuy nhiên đó là năm có nhiều tác phẩm ra đời - đặc biệt là Tứ tấu đàn dây số 10 "Những đàn harpes" và bản Sonate tuyệt diệu cho piano "vĩnh biệt".

 


Beethoven - chưa đầy 40 tuổi nhưng thiên tài của ông chưa được hoàn toàn thừa nhận - lúc này đã có một điều kiện vật chất ổn định nhờ sự can thiệp của Quận công Rodolphe, người được tặng bản concerto số 5 (cũng như bản số 4). Tuy nhiên tác phẩm không được trình diễn ở Vienne mà ở Gewandhaus Leipzig vào tháng năm 1811 và được nhận xét là: "Độc đáo, đầy sự phóng túng… tạo được hiệu quả". Lần trình tấu đầu tiên ở Vienne chỉ được diễn ra vào năm 1812, vẫn trong một tình trạng không được thông cảm.

Từ rất sớm, tác phẩm được đặt biệt danh là "Hoàng đế) (hoặc "của Hoàng đế"), - không phải là không lạm dụng; bản thân Beethoven cho các nhà xuất bản biết rằng ông chỉ chấp nhận một cái tên là "Bản concerto lớn". Điều gì mà bản concerto số 4 - vốn đã là cách tân - báo hiệu như một sự vượt quá một thể loại, thì bản số 5 đã thực hiện điều đó một cách bậc thầy. Phần nhạc độc tấu chắc chắn đòi hỏi một cây đàn piano hòa tấu hiện đại lớn (mà những concertos của Mozart chưa yêu cầu, kể cả những concertos đầu của Beethoven).

Tuy nhiên dàn nhạc vẫn trong những tỷ lệ "cổ điển": Kèn gỗ mỗi loại 2: 2 cors và 2 trompettes, timbales; ngũ tấu dây. Độ dài biểu diễn trung bình: 38 - 41 phút.

Ba chương nhạc như sau: Allegro, Adagio un poco mosso; Rondo (Allegro ma non troppo).

1. Allegro: mở đầu bằng một cadence huy hoàng của nhạc cụ độc tấu trên một hợp âm lớn của dàn nhạc - hợp âm này như một ngẫu hứng tự do. Toàn tấu được nối tiếp vào, khẳng định ngay tức thì tầm rộng lớn giao hưởng của tác phẩm, và tầm vóc của nó (gần 600 nhịp chỉ riêng cho chương Allegro). Điệu tính mi giáng trưởng cũng thể hiện sự mạnh mẽ kiêu hãnh và anh hùng của nó (cũng như vậy, điệu mi giáng cũng được chọn cho chương đầu của "Eroica")[1]. Và đúng là một tình cảm hoan hỉ mãnh liệt đã thấm đượm chủ đề chính đầu tiên, được giới thiệu trong tất cả sức mạnh công kích của nó. Trong sắc thái pianissimo, chủ đề hai huyền bí hơn, liên kết gần như với một cách thức của một hành khúc tang lễ và trong một nhịp điệu kìm giữ hơn - đầu tiên ở điệu thứ, tiếp đến nhắc lại và làm cho sáng ra bằng điệu trưởng ở các kèn gỗ. Chương nhạc được viết toàn bộ trong hình thức  sonate, nhưng được mở rộng rất lớn trong những sự phát triển của nó, và - trong quá trình đối thoại bằng "biến tấu" giữa piano và dàn nhạc - đã bao quát ở đây một chu trình hòa thanh rộng lớn. Người ta chú ý đến, trong lối viết piano, biên độ cực điểm của bàn phím, cũng như tầm quan trọng của các láy rền (trilles) có thể cáng đáng một câu giai điệu hoàn chỉnh. Sau phần tái hiện hai chủ đề, một cadence ngắn trên chủ đề hai đã dẫn đến kết thúc.

2. Allegro un poco mosso: đây là một sự trầm tư tuyệt vời trong điệu tính si trưởng êm dịu và thanh thản. Nhưng có thể nào mà người ta chỉ nói về sự trầm tư mà thôi? Dường như ở đó đã thấm sâu một sự "giao kết" của người nhạc sĩ, tiếp giáp với tính chất tinh thần chân chất nhất. Các đàn dây khắc hoạ một chủ đề có tính nghiêm trang tôn giáo, như một bản choral - được đặc trưng hóa một cách cơ bản bởi sự đơn giản tuyệt đối về giai điệu của nó.

Một tiếng hát rộng rãi của piano trong cùng không khí này - với những láy rền đi lên bằng chromatique của nó và nó bay lượn bên trên dàn nhạc, hoặc có vẻ hỏi han rồi trả lời cho nó. Một sự tham gia kín đáo của các kèn cors dạo đầu cho sự liên kết bằng chuyển giọng đẳng âm với chương kết được đàn piano khơi gợi lên động cơ chính của nó bằng những nét nhạc đi lên trong sắc thái pianissimo.

3. Allegro ma non troppo: thực tế, động cơ này đã cho nghe trên bốn nhịp, trong một kiểu lơ lửng gần với sự tĩnh lặng, rồi bất ngờ bùng nổ trong tất cả sự cuồng nhiệt tiết tấu của nó, - với sự trở lại giọng mi giáng trưởng.

Đó là đoạn điệp khúc của Rondo kết thúc, một sự bay bổng lôi cuốn, được xây dựng trên cơ sở đối lập tiết tấu phân hai (tay phải của piano) với phân ba (tay trái), - và  tiếp đó nó mang dáng dấp của một vũ khúc dân gian. Suốt chiều dài của chương nhạc, phần piano độc tấu phô bày một sự ngây ngất nồng nàn sánh ngang với một số toàn tấu dàn nhạc. Một láy rền dài của piano trên nốt si giáng dạo trước cho phần quay lại. Chỉ có phần kết mới đạt tới sự làm dịu đi bao tính chất kỹ xảo điêu luyện trên một rung âm âm thầm và xa xăm của timbales, - bằng một thể thức tiết tấu kiên trì. Coda mau lẹ và huy hoàng bằng "chiến thắng" cuối cùng.

Tác phẩm sáng chói và sâu sắc có một sự cân đối hoàn thiện, tuy nhiên quá nhiều những sự mới mẻ đã nuôi dưỡng toàn bộ trường phái âm nhạc lãng mạn (một Schumann, một Liszt, một Brahms), bản Concerto số 5 này vẫn là một tác phẩm chính của biểu mục cho piano, - cũng thường xuyên được biểu diễn như bản Concerto số 4. Bởi vì ngược lại với những người đương thời của tác phẩm, các thính giả ngày nay luôn luôn tỏ ra nhạy cảm hơn với sự phong phú vô tận của nó.

(Hoàng Dương trích dịch từ cuốn Guide de la musique syphonique của nhiều tác giả, Paris, 1999).

Nghe Concerto N.5 với Zimerman độc tấu piano, Bernstein chỉ huy dàn nhạc Wiener Philharmoniker.



[1]. Bên lề của những phác thảo cho chương một này, được viết trước khi nước Áo bị thất bại, nhà soạn nhạc đã ghi: "Tiếng hát chiến thắng cho cuộc chiến đấu! Tấn công! thắng lợi!..."

Ý kiến bạn đọc

TN

Duong thoi it ai phuc ai. Chi co hau the moi khong ngai bi thua thiet nen de cong minh hon!

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác