Trang chủ | Thứ sáu, 24/05/2019 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 15427871
Trang chủ » Luận bàn

"ÂM NHẠC ĐƯƠNG ĐẠI" Ở VIỆT NAM

Thứ ba, 30/11/2010

Vũ Nhật Tân

Nhạc sĩ Vũ Nhật Tân

1. Nên hiểu cụm từ "âm nhạc đương đại" như thế nào?

Thời gian gần đây, nhiều phóng viên báo chí, một số nhạc sĩ đã và đang dùng tràn lan cụm từ "âm nhạc đương đại" mà có lẽ họ chưa hiểu rõ ý nghĩa của cụm từ này. Trong một vài lần trả lời phỏng vấn và bài viết của tôi, tôi đã cố gắng giải thích về cụm từ này theo cách hiểu của giới chuyên môn âm nhạc.

 

Ở ta, "âm nhạc" thường được coi như đồng nghĩa với "ca nhạc". Nhưng "âm nhạc" là một khái niệm rộng hơn "ca nhạc" rất nhiều. Có nhiều loại âm nhạc, có thể gọi tắt là "nhạc", thường được báo chí chia thành những "dòng" chính như: nhạc giao hưởng thính phòng (còn gọi là nhạc không lời), nhạc truyền thống (còn gọi là nhạc dân tộc), và nhạc trẻ (hay nhạc nhẹ).

 

Trong "dòng" giao hưởng thính phòng có nhiều loại: nhạc giao hưởng - được soạn cho những dàn nhạc lớn với cả trăm nhạc công vẫn thường thấy biểu diễn ở Nhà hát Lớn hoặc đôi khi trên truyền hình; nhạc thính phòng - soạn cho những nhóm nhạc cỡ 10 nhạc công trở lại; và các bản độc tấu nhạc cụ như piano, violon, guitare...Trong "dòng" nhạc truyền thống có: nhạc truyền thống cải biên, là những dàn nhạc hoặc nhóm nhạc "dân tộc" thường thấy biểu diễn tại các sân khấu ngoài trời, các tiết mục dân ca có nhạc đệm trên Đài Phát thanh và Đài Truyền hình; và nhạc dân tộc cổ truyền như Ca trù, hát Chầu văn, hát Chèo, nhạc Cung đình Huế...Cuối cùng là nhạc trẻ với những "chương trình trực tiếp" (live shows) như Sao Mai điểm hẹn, MTV - Bài hát tôi yêu, Con đường Âm nhạc... và đó chính là "ca nhạc", một phần nhỏ bé trong thế giới âm nhạc rộng lớn đa dạng.

 

Quay trở lại chuyện "âm nhạc đương đại", nhiều người nghĩ rằng "đương đại" nghĩa là những gì đương diễn ra trong thời đại hiện nay, vậy âm nhạc đương đại là tất cả những loại nhạc đang có và đang diễn ra hiện nay. Vì vậy, có người coi ca khúc nhạc trẻ, phần nhạc đệm (hòa âm) cho ca khúc, hòa tấu kèn saxophone, DJ, hoặc nhạc nhảy trong quán bar (dance music)... là nhạc đương đại! Thật ra thì không phải vậy.

 

Trong giới chuyên môn âm nhạc, cụm từ "âm nhạc đương đại" được dùng để chỉ dòng nhạc bác học được phát triển lên từ âm nhạc cổ điển, nguyên chữ tiếng Anh là classical - contemporary music (nhạc cổ diển - đương đại), sau viết tắt thành contemporary music (nhạc đương đại). Âm nhạc đương đại hiểu theo nghĩa này gồm các dòng nhạc soạn cho dàn nhạc giao hưởng, cho hòa tấu hoặc độc tấu nhạc cụ, cho dàn hợp xướng. Sự phát triển từ âm nhạc cổ điển có nguồn gốc châu Âu như sau: nhạc cổ điển thế kỷ XVII-XVIII, nhạc lãng mạn thế kỷ XIX, nhạc cận đại đầu thế kỷ XX, nhạc hiện đại và hậu hiện đại từ nửa sau thế kỷ XX, và hiện nay là nhạc đương đại. Vậy cụm từ "âm nhạc đương đại" không bao gồm nhạc pop, rock, hip-hop, DJ, hòa tấu kèn saxophone, nhạc đệm (thường gọi là "hòa âm") cho ca khúc... đang phổ biến hiện nay.

 

Âm nhạc đương đại hiện nay đã được mở rộng thêm bao gồm âm nhạc ngẫu hứng (improvisation music), nhạc thể nghiệm (experimental music), nhạc điện tử - máy tính (electronic - computer music, còn gọi là digital music) và một vài biến thể khác như việc sử dụng tiếng động (sounds) và tiếng ồn ngoài đường phố (street noise)...

 

Cần phải nói rõ rằng, việc sử dụng kỹ thuật và phần mềm máy tính để soạn hòa âm (làm phần đệm - music arrangement) cho ca khúc, việc ứng dụng các kỹ thuật và hiệu quả âm thanh (sound effect) trong quá trình thu âm và xử lý hậu kỳ, thường được làm trên hệ thống máy tính, cho ca khúc hoặc hòa tấu nhạc trẻ (thực chất là chuyển soạn các bài ca khúc hoặc làn điệu dân ca cho saxophone, piano, guitare... chơi trên phần đệm hòa âm đã được làm sẵn, hoặc chơi với nhóm trẻ (electric guitare, bass, bộ trống jazz...) những việc đó không gọi là làm "âm nhạc đương đại".

 

2. Việt Nam có âm nhạc đương đại không?

Đầu năm 2003, một nhóm nghệ sĩ ở Hà Nội đã thành lập nhóm Dân ca miền không biết thể nghiệm một lối hát và đàn mới dựa trên nền truyền thống, đó là lối hát thơ và lối đàn ngẫu hứng lòng bản vốn là đặc trưng của người Việt. CD đầu tay của nhóm đã cho thấy sự kết hợp hợp lý giữa lối đàn ca truyền thống với phong cách và tinh thần mới. Không hề sử dụng một làn điệu hoặc nét dân ca có sẵn nào, mà tất cả là tạo mới, một giọng ca theo kiểu "hát thơ" (hát lên những lời thơ), một bộ gõ Chèo, một đàn phím điện tử (electronic keyboard), và một guitare điện, chơi theo lối ngẫu hứng có "lòng bản" (có sơ đồ hoặc sự giao ước về cấu trúc của bài ca/đàn), tuy vậy, âm hưởng rất mới, rất mạnh, và như chính những thành viên trong nhóm đã nói về Dân ca miền không biếtt là sự tiếp nối của dân ca Việt trong cuộc sống hiện tại, vừa truyền thống, vừa đương đại.

 

 

Vũ Nhật Tân trong một chương trình biểu diễn nhạc đương đại

 

Cuối tháng 11/2004, Nguyễn Xuân Sơn và Trần Kim Ngọc đã thực hiện đêm hòa nhạc ngẫu hứng tại Goethe Institute số 56 Nguyễn Thái Học, Hà Nội, một sự kết hợ giữa bộ gõ chèo, máy tính (laptop computer) và giọng hát. Trên tinh thần trầm, chậm và chìm của phần nhạc người ta thấy nổi lên âm thanh lanh lảnh của giọng hát (hát không lời, chỉ sử dụng giọng - voice) - một đêm hòa nhạc rất khó nghe (theo nhận xét của nhiều khán giả) vì nó không có giai điệu, không có hòa âm đẹp, không tìm thấy những nét nhạc dịu dàng du dương như nhiều khán giả đã mong đợi, bởi vì những gì mà khán giả chờ đợi (theo cách nghĩ cổ điển) đã hoàn toàn bị phá bỏ, thay thế và làm mới bằng một quan niệm khác về âm nhạc: "Tại sao âm nhạc cứ phải có giai điệu đẹp, hòa âm ngọt ngào, tiết tấu nhịp nhàng dễ nghe?". Nếu không có những điều đó, nếu quan niệm đó được thay thế, nếu đẩy "âm nhạc" đến với những khái niệm rộng hơn, đa dạng hơn, thử thách hơn... thì sao?

 

Đêm 10/4/2005, tôi và một người bạn họa sĩ đã thực hiện chương trình âm thanh. sắp đặt và video mang tên Vạc và Xổm, tại Hội đồng Anh số 40 Cát Linh, Hà Nội. Chương trình dài 90 phút trong đó phần âm nhạc/âm thanh hết 40 phút và phần Hỏi/Đáp (Q&A) 30 phút dành cho khán giả và báo chí. Tôi đã sử dụng máy tính xách tay và những phần mềm làm nhạc chuyên dụng kết hợp hệ thống tăng âm và loa, tạo ra không gian âm nhạc/âm thanh rộng và mạnh. Cuối chương trình, trong phần Q&A, một số khán giả đã chất vấn tôi: "Anh đã làm cái mà theo chúng tôi vừa được nghe, thì đó không phải là âm nhạc, mà là âm thanh, tiếng động, và âm thanh điện tử trộn lẫn vào nhau. Vậy theo anh, nên gọi phần trình diễn của anh là gì?". Tôi đã trả lời rằng có thể gọi phần trình diễn của tôi là âm nhạc, cũng có thể gọi là âm thanh, hoặc gắn cả hai vào thành âm nhạc/âm thanh cũng được.

 

Quả thật, trong phần trình diễn, tôi đã sử dụng tổng số 6 kênh tiếng (6 channels), trong đó có 3 kênh âm nhạc, 2 kênh âm thanh điện tử, 1 kênh tiếng động mà tôi đã thu âm từ tiếng ồn ào đến tiếng rao hàng ngoài phố. Trong phần trình diễn, tôi đã đẩy âm nhạc sang hướng âm thanh, đưa âm thanh lại gần âm nhạc và trộn lẫn chúng với nhau.

 

Tôi tốt nghiệp chuyên ngành sáng tác âm nhạc tại Nhạc viện Hà Nội, nghề chính của tôi là soạn nhạc cho dàn nhạc giao hưởng, cho hòa tấu và độc tấu nạhc cụ - kể cả nhạc cụ của dàn nhạc giao hưởng lẫn nhạc cụ truyền thống Việt Nam. Trong lĩnh vực soạn nhạc, tôi luôn cố gắng đưa ngôn ngữ mới, phong cách mới vào cả nhạc cụ cổ điển (nhạc cụ của dàn nhạc giao hưởng) lẫn nhạc cụ cổ truyền (nhạc cụ truyền thống). Khi soạn nhạc, tôi luôn muốn thoát khỏi và thoát thật xa khỏi quan niệm rằng âm nhạc (nhạc không lời) phải có giai điệu đẹp, hòa âm êm tai, tiết tấu nhịp nhàng! Tại sao cứ nghĩ rằng âm nhạc phải như vậy mới là âm nhạc? Tại sao không mở rộng ra, không thay đổi cái quan niệm đã quá cũ ấy mà trên thế giới người ta đã thay đổi rất nhiều, đã mở rộng rất nhiều...

 

Cùng tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội và làm nghề soạn nhạc như tôi, có một cô gái trẻ, Trần Kim Ngọc, đã tu nghiệp ở Mỹ. Một vài tác phẩm của Ngọc gần đây soạn cho nhóm nhạc cũng đã đẩy âm nhạc lại gần âm thanh hơn và kéo âm thanh sát với âm nhạc hơn. Trong những lần "buôn chuyện" về âm nhạc, chúng tôi đã không nhận thấy sự khác biệt nhiều giữa âm nhạc và âm thanh, hay nói cách khác, có thể gọi một tác phẩm (của tôi hoặc của Ngọc) là âm nhạc hay là âm thanh, đều được, tùy vào cảm nhận của người nghe. Bản thân chúng tôi cũng không chú ý phân biệt điều đó. Khi soạn nhạc và sau khi soạn nhạc, những cái khó mà chúng tôi gặp phải có nhiều thứ:

 

- Phần đông những người trong giới nhạc không hiểu, hoặc cố tình không hiểu, không thông cảm.

 

- Phần lớn khán giả vốn đã không được làm quen, không được tiếp xúc với âm nhạc cổ điển, thậm chí đến âm nhạc cổ truyền Việt Nam họ cũng ít (hoặc không) biết và ít (hoặc không) yêu thích, thì nghe nhạc hiện đại/nhạc thử nghiệm, họ đã quay lưng lại.

 

- Người trong giới nhạc không (chưa) ủng hộ vì không (chưa) hiểu biết về âm nhạc hiện đại/thử nghiệm, người nghe không (chưa) thích vì không (chưa) được tiếp xúc, vì vậy mà âm nhạc/âm thanh của chúng tôi hầu như không thể bán ra thị trường. Đã vậy, hệ thống các nhà/các quỹ tài trợ cho nghệ thuật nói chung và cho âm nhạc nói riêng, đặc biệt là cho âm nhạc hiện đại/thử nghiệm ở nước ta, là hầu như không có.

 

Tuy vậy, chúng tôi vẫn soạn nhạc, vẫn làm âm thanh, vẫn theo đuổi con đường mình thích, giống như những kẻ "hâm hâm" vậy!

3. Viết thêm

 

Nói về chuyện âm nhạc, còn một từ nữa tôi muốn bàn thêm ở đây, là từ "nhạc sĩ". Khi gọi một người là "nhạc sĩ" thì người đó làm thể loại âm nhạc nào? Thật ra thì "nhạc sĩ" là một từ rất chung chung, bởi vì cũng có thể gọi một lão nghệ nhân hát dân ca hay một cô bé đang tập viết bài hát trong chương trình văn nghệ quần chúng là "nhạc sĩ" .

Chúng ta có thể còn chưa quen với việc gọi một người tốt nghiệp chuyên ngành soạn nhạc tại Đại học Âm nhạc (ở ta gọi là Nhạc viện) chuyên về soạn nhạc giao hưởng - thính phòng, là "nhà soạn nhạc" (composer), một người tốt nghiệp chuyên ngành nghiên cứu lý luận âm nhạc và hoạt động trong lĩnh vực này là nhà nhạc học (musicologist) hoặc nhà phê bình âm nhạc (music criticizer), một người cũng tốt nghiệp Đại học Âm nhạc (Nhạc viện) chuyên về biểu diễn âm nhạc là "nhạc công, hay người chơi nhạc, hoặc người biểu diễn âm nhạc" (player), một người viết ca khúc là "người viết bài hát" (songwriter), một người làm hòa âm và chuyên soạn ca khúc là "người chuyển soạn" (music arranger)... và còn nhiều danh từ chuyên sâu hơn nữa.

 

Cá nhân tôi hy vọng và mong muốn là sẽ có thêm nhiều diễn đàn nữa, nhiều tranh luận nữa, về các vấn đề âm nhạc nói chung, về âm nhạc đương đại (và về âm nhạc cổ truyền) nói riêng, thúc đẩy âm nhạc Việt ngày một mạnh hơn, giàu có hơn, đa dạng hơn.

Nguồn: Viện Âm nhạc

Ý kiến bạn đọc

thai son
em muon nghe nhac duong dai khong co loi thi vao trang wep nao.xin cho em biet boi em tim va mau dai tren thi truong khong thay.xin cam on

THIÊN TOÀN

Chưa tâm phục - khẩu phục ! Đọc giả có thế là những nhà chuyên môn âm nhạc hoặc cũng có thể là người đam mê tìm hiểu âm nhạc - khoa học. Đọc qua bài viết này; rất dài nhưng vẫn không luận chứng - dẫn chứng thế nào là âm nhạc đương đại ? Xin dưa ra một ví dụ cụ thể. tốt nhất là file audio. Thế bạn có tin là có cuốn sách mang tựa đề là : "Jazz Contemporary" không ?

H.Thu

Tán đồng ý kiến với bác Thiên Toàn

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Các bài viết khác