Ý kiến mới nhất
Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết
thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good
Đến bài viết
thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết
Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết
Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết
Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết
Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi.
Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết
Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết
Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết
Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết
TÍNH CHUYÊN NGHIỆP, NHỮNG ĐIỀU NHÌN THẤY TRONG HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC HIỆN NAY
Ngọc Bái
1-
Đã quá nhiều cuộc bàn thảo về tính chuyên nghiệp trong hoạt động văn học nghệ thuật. Riêng lĩnh vực âm nhạc cũng đã tốn không ít thời gian và giấy mực bàn về chuyên đề này. Nhưng bàn mãi cũng chỉ để mà bàn, còn tác dụng xã hội đến đâu hẳn vẫn phải chờ…bàn tiếp!! Trong phạm vi hội thảo ở một khu vực, không hi vọng nói cho thật thấu đáo vấn đề đặt ra đối với tính chuyên nghiệp trong hoạt động âm nhạc.
Trước tiên cũng cần phân biệt tính chuyên nghiệp với hoạt động chuyên nghiệp. Tính chuyên nghiệp mang hàm ý rộng hơn, nhấn mạnh chuyên môn cao, kỹ năng sáng tạo có đẳng cấp tương xứng. Còn hoạt động chuyên nghiệp mang tính chức năng của các thiết chế sự nghiệp, có tổ chức biên chế và hoạt động trong phạm vi quy chuẩn nhà nước. Đó là các cá nhân và tập thể được nhà nước trả lương để thực thi công vụ, trở thành tổ chức chuyên nghiệp, công chức chuyên nghiệp!
Trái lại với tính chuyên nghiệp là tính nghiệp dư. Khả năng sáng tạo không cần cao, nhưng đáp ứng được phong trào, đáp ứng được số đông, cái đích là phục vụ kịp thời. Vượt qua tính phong trào nghiệp dư, âm nhạc khẳng định mình bằng những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao.
Nhạc sĩ Ngọc Bái trình bày tham luận tại Hội thảo 26-5-2012
Cứ như điều nói trên đây để xem xét thì, tính chuyên nghiệp đòi hỏi phẩm cấp lao động sáng tạo phải được kết tinh trong tác phẩm, qua các công đoạn sáng tác, phối khí và biểu diễn. Có thực tế là, có người hoạt động nghiệp dư, nhưng có những tác phẩm đạt tính chuyên nghiệp. Vả lại, có người hoạt động chuyên nghiệp, nhưng có tác phẩm rất nghiệp dư! Ranh giới giữa chuyên nghiệp và nghiệp dư quả là mong manh. Có rất nhiều ví dụ về chuyện này. Chỉ các nhạc sĩ tự biết tác phẩm nào của mình đạt tính chuyên nghiệp, tác phẩm nào chỉ ở trình độ nghiệp dư. Vấn đề ai cũng thấy, đó là tài năng, khả năng sáng tạo của mỗi tác giả lưu dấu ấn trong mỗi tác phẩm.
Một thực tế khác là, hầu hết hội viên sáng tác âm nhạc (ca khúc) hiện nay hoạt động nghiệp dư. Trừ một số ít trong bộ máy công chức nhà nước chuyên nghề sáng tác, còn lại đa số là ở các ngành nghề khác hoặc lao động tự do, sáng tác âm nhạc chỉ là ngẫu hứng và không có gì ràng buộc! Viết cũng được và không viết cũng không sao! Cho nên, đòi hỏi tác phẩm có tính chuyên nghiệp là vận động tự thân của người sáng tác và biểu diễn.
2-
Tính chuyên nghiệp làm tăng hiệu quả xã hội của các tác phẩm âm nhạc. Cứu cánh của tác phẩm chính là tính thẩm mỹ. Tính thẩm mỹ cao bao nhiêu thì tính hấp dẫn cao bấy nhiêu. Thẩm mỹ là tính văn hóa theo nghĩa rộng bao hàm trong tác phẩm. Có được tính thẩm mỹ trong mỗi tác phẩm đòi hỏi vai trò nghệ sĩ phải thật cao, bản lĩnh sáng tạo phải thật vững. Mỗi tác giả đóng góp một chút, thời gian sàng lọc, tác phẩm trụ lại lâu dài vẫn đang là thử thách.
Bất luận người sáng tác nghiệp dư hay sáng tác chuyên nghiệp, khi tác phẩm của mình đưa đến công chúng rất cần phải đạt tính chuyên nghiệp. Ở những tác phẩm lớn đòi hỏi tư duy cao và kỹ năng chuyên môn sáng tạo công phu như khí nhạc, giao hưởng, hợp xướng, opera… càng cần khẳng định tính chuyên nghiệp, bởi việc thể hiện đã khó, việc huy động lực lượng nghệ sĩ thể hiện tác phẩm trong hoàn cảnh hiện nay phải có khả năng tài chính và đương nhiên việc chuyển tải tới công chúng không dễ dàng. Cũng có người cho rằng sáng tác khí nhạc hoặc tác phẩm tầm cỡ mới đạt tính chuyên nghiệp! Nhưng nếu trong đời sống âm nhạc chỉ có khí nhạc và hợp xướng giao hưởng thì công chúng liệu có chịu nổi không? Cho nên, không thể nói người viết ca khúc ít tính chuyên nghiệp. Riêng ca khúc, tưởng là ít công phu hơn, nhưng có được những tác phẩm đích thực đạt tính chuyên nghiệp, ca khúc thật hay, cũng là chuyện đáng để ngưỡng mộ lắm chứ!
Trên sân khấu ca nhạc hiện nay không ít những tác phẩm âm nhạc (chủ yếu là ca khúc) còn ở dạng trung bình, thể hiện rõ nhất trong lời ca sáo mòn, giai điệu na ná giống nhau, ít dấu ấn sáng tạo, cảm xúc mờ nhạt, hàm lượng trí tuệ hạn chế. Công chúng buộc phải tiếp nhận những tác phẩm thô thiển, sống sít. Nhiều bài địa phương ca chỉ cần thay địa danh này bằng địa danh khác là mặc nhiên quảng bá! Tác giả trở thành thợ viết hơn là người sáng tạo nghệ thuật. Không ít tác phẩm hời hợt, chỉ thấy hình thức biểu diễn lòe loẹt hoặc lặp đi lặp lại mấy điệu múa phụ họa xơ cứng, cố che đậy nội dung nông cạn, ở cuộc biểu diễn “cúng cụ” nào cũng thấy, địa phương nào cũng vậy. Tình trạng này khó thể có tác phẩm đạt tính chuyên nghiệp.
Trên phương tiện thông tin đại chúng (chủ yếu là đài phát thanh và truyền hình) chưa chú trọng khâu biên tập, để lọt nhiều tác phẩm yếu kém, dễ dãi, thậm chí phản cảm, công chúng khó chấp nhận. Đáng lẽ ra những cơ quan chức năng này phải đưa được các tác phẩm chọn lọc, có tính thẩm mĩ cao, không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng mà còn phải có tác dụng hướng dẫn hưởng thụ văn hóa cho công chúng. Có một điều hiển nhiên rằng, tác phẩm nghệ thuật được quảng bá như tiếng gọi đàn cuốn hút. Tác phẩm tốt sẽ lôi kéo và kích thích thêm những sáng tác tốt. Ngược lại, các tác phẩm quảng bá trung bình thì sẽ làm cho các tác phẩm trung bình nở rộ.
3-
Nguyên nhân thì nhiều, nhưng trước hết phải nói tới vai trò của người nhạc sĩ trước tác phẩm của mình. Nếu thực sự chăm chút cho tác phẩm, thì sẽ không để lọt các tác phẩm ở dạng “nghiệp dư”. Muốn vậy, không đâu khác là phải luôn trau dồi nghiệp vụ và thực sự lao động nghiêm cẩn. Điều này không mới nhưng vẫn là điều cốt tử đối với mỗi người nghệ sĩ.
Thứ hai, phải kể đến vai trò quản lý của các cơ quan nhà nước. Quản lý về chuyên môn, quản lý về thị trường sản phẩm văn hóa, quản lý về môi trường xã hội, quản lý về hoạt động sự nghiệp… Nói chung tình trạng buông lỏng quản lý văn hóa cũng đã góp phần tích cực làm cho tình trạng xuống cấp về hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp. Điều này ai cũng biết, nhưng khắc phục nó thì vẫn còn phải chờ đợi.
Thứ ba, các đơn vị sự nghiệp và ca sĩ cũng rất cần phải giữ và vươn tới tầm chuyên nghiệp. Bởi do cơ chế hoạt động hiện thời, nhiều đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp và một số ca sĩ đã và đang “nghiệp dư hóa” mình, bằng cách phục vụ theo đơn đặt hàng kém nghệ thuật. Phục vụ những gì trước mắt mà chưa quan tâm thực sự tới lâu dài.
Cuối cùng, cũng phải có công chúng thưởng thức có trình độ cảm thụ chuyên nghiệp. Công chúng đòi hỏi cao, buộc người sáng tác không thể dễ dãi với mình. Chừng nào người xem biểu diễn ca nhạc không còn vừa xem vừa nhấm hạt giời hoặc biến nơi xem thành nơi riêng tư thì mới có thể hi vọng về một môi trường thưởng thức văn hóa lành mạnh và chuyên nghiệp.
Tất cả các yếu tố trên hợp thành mới đảm bảo “tính chuyên nghiệp trong hoạt động âm nhạc” trở thành hiện thực. Điều đó đang ở thì tương lai đối với hoạt động ca nhạc đương thời.
22/5/2012
Ý kiến bạn đọc
Lê Văn Minh
Đọc bài viết của nhạc sĩ Ngọc Bái tôi thấy như có thêm nghị lực và trách nhiệm mỗi khi cảm xúc đến và tôi đã tự nhìn lại những bài viết của mình. Xin được cảm ơn nhạc sĩ Ngọc Bái chúc nhạc sĩ luôn mạnh khỏe.
Các bài viết liên quan
Các bài viết khác
- GIỚI TRẺ HÔM NAY CÓ "QUAY LƯNG" LẠI VỚI ÂM NHẠC DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG? (21/05/2012)
- TÀI VÀ TẬT (15/05/2012)
- CA HUẾ TRONG MẮT AI (08/05/2012)
- ÂM NHẠC TUỒNG - BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY (03/05/2012)
- HIỂU BIẾT ÍT ỎI VÀ NHỮNG THỰC NGHIỆM BAN ĐẦU CỦA CHÚNG TÔI VỀ DÂN TỘC NHẠC HỌC Ở VIỆN ÂM NHẠC (Giai đoạn 1996 – 2005) (24/04/2012)
- ÂM NHẠC DÂN TỘC – NỀN QUỐC NHẠC VIỆT NAM? (17/04/2012)
- CỔ VÀ MỚI (09/04/2012)
- ĐÀN PIANO TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY NGHỆ THUẬT VÀ CẢM THỤ ÂM NHẠC (03/04/2012)
- LẶNG (23/03/2012)
- VÀI NÉT VỀ ÂM ĐIỆU TRONG DIỄN XƯỚNG DÂN GIAN CỦA HÒ CỬA ĐÌNH (13/03/2012)