Trang chủ | Thứ tư, 24/04/2019 | Tìm kiếm
Phiên bản cũ
head top head bottom

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good  Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 15292167
Trang chủ » Khí nhạc

MẸ VIỆT NAM - GIAO HƯỞNG SỐ 5 CỦA NHẠC SĨ NGUYỄN VĂN NAM

Thứ tư, 23/05/2012

Nguyễn Thị Minh Châu

Theo yêu cầu của bạn đọc, Vnmusic tiếp tục lược trích từ cuốn sách Giao hưởng một đời người (tác giả: Nguyễn Thị Minh Châu, xuất bản: Viện Âm nhạc, 2007) phần giới thiệu giao hưởng số 5 của nhạc sĩ Nguyễn Văn Nam. 

 

Giao hưởng số 5 là món quà tặng mẹ - mẹ của những người lính, mẹ của những người con sinh ra trên mảnh đất quê hương Việt Nam!

Chương I (Andante) mang tiêu đề Lời mẹ ru bắt đầu từ giai điệu trầm lắng ở bè alto và violoncelle không phần đệm. Sợi dây tình cảm bắt sâu tận đáy lòng khẽ rung lên, ngân nga trong nỗi nhớ mẹ, nhớ một thuở xa xưa khi với ta cả thế gian này nằm trọn trong vòng tay mẹ

Thí dụ 1:

 

Ơ ầu ơ…
Mẹ ru tự thuở nào
Mẹ ru con ngủ cho ngoan
Tiếng mẹ ru xa xưa
Dù năm tháng trôi đi
Vẫn khắc sâu trong lòng ta
Lời mẹ ru thân yêu.

Với lời ca đầy tự sự, với màu sắc oán mênh mang chất Nam bộ, chủ đề 1 hình thành như một đảo ảnh chiều dọc của đường nét giai điệu mở đầu. Tiếng ru ngọt ngào ấm áp của giọng nữ trung (mezzo soprano) cất lên trong không gian trầm lắng, êm đềm với giai điệu đối đáp của bè dây rồi lần lượt tới kèn cor và các nhạc cụ gỗ.

Thí dụ 2

 

Một đoạn phát triển phức điệu tự do trên chất liệu chủ đề mở đầu và chủ đề 1, bắt đầu từ cường độ nhỏ đến lớn, từ các bè dây đến âm sắc tổng hợp để dẫn tới đỉnh điểm là chồng âm gay gắt “e-as-b-h”.

Trong không khí căng thẳng đó vang lên giai điệu thôi thúc hành động của chủ đề 2. Đứa con lớn lên, rời vòng tay mẹ bước vào đời. Cuộc đời không êm ả. Đời là cuộc tranh đấu quyết liệt cho sự sống còn. Hành khúc đấu tranh được phát triển trên tiết tấu “chấm - giật” và motif “c2-e2-c2-es2” liên tưởng đến ngữ điệu “giải phóng miền Nam”, rồi hòa vào câu hát quen thuộc của ca khúc Tiến về Sài Gòn (Lưu Hữu Phước).

Thí dụ 3:

 

Sau cao trào của hành khúc với điểm ngắt đột ngột trên chồng âm theo quãng a-es, chủ đề “ầu ơ” trở lại với bè violon da diết và mãnh liệt đến đớn đau. Nỗi đau siết mạnh thêm trong cuộc đối thoại giữa bộ dây và bộ gỗ trên chất liệu chủ đề mở đầu. Hành trình đi qua chiến tranh của những người mẹ nhiều đau đớn mất mát đến mức họ khó mà trụ vững nếu không có sức mạnh phi thường của tình yêu thương và lòng quả cảm. Các đợt sóng phát triển mỗi lúc một dâng cao, dồn dập âm hình tiết tấu “chấm - giật” và âm lực tổng hợp toàn dàn nhạc để một lần cuối bùng nổ trong chồng âm “f-b-c”.

Phần tái hiện rút ngắn bắt đầu ngay với tiếng hát ru của giọng nữ trung. Sau cuộc bể dâu chỉ còn lại tiếng ru hời, còn lại duy nhất tình yêu vĩnh cửu của mẹ. Không bè đệm, câu ầu ơ dịu dàng của mẹ được tô điểm thêm bằng giai điệu độc tấu của kèn clarinette, rồi alto. Tái hiện lại âm sắc nhạc cụ của phần trần thuật, nét nhạc “ầu ơ” lần lượt chuyển sang kèn cor, gỗ, dây, và lắng dần cho đến lúc tan lẫn vào thinh không.

Trong đầm gì đẹp bằng sen, câu ca dao đó chẳng những được dùng làm tiêu đề mà ngữ điệu của nó còn là cơ sở hình thành chủ đề chính của chương II (Lento). Lấy vật tả người, mượn cảnh tả tình. Còn gì mộc mạc ngát hương bằng tình mẹ thương con, còn gì trong trắng tinh khôi như tình con yêu mẹ. Đóa sen gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn và cảnh đầm sen êm đềm huyền ảo trở thành biểu tượng và bối cảnh cho tình mẫu tử bất diệt. Bức tranh thủy mạc tĩnh lặng mờ ảo mà lấp lánh lung linh nhờ âm nền hòa thanh êm dịu và uyển chuyển một nét giai điệu lẩn, nhờ âm sắc kèn cor trầm ấm “hát” lên motif chính “trong đầm gì đẹp bằng sen”.

Thí dụ 4:

 

Luân chuyển sang các nhạc cụ dây và gỗ, chủ đề “trong đầm…” phát triển không ngừng và luôn kết hợp với những giai điệu phụ họa theo lối phức điệu tự do. Vận dụng các thủ pháp stretto, canon, các bè luôn giữ mối quan hệ tương hỗ, bồi đắp và “nhường nhịn” lẫn nhau để có được hiệu quả âm thanh thoáng nhẹ mà vẫn đầy đặn.

Thoáng mà đầy cũng là đặc điểm của phối khí. Cách hòa sắc cũng như lối chồng âm trên các quãng 2, 4 và 5 đã tạo nên một không gian rất phương Đông với gam màu dịu và trong, mịn màng êm ả nối liền trời với nước. Âm sắc của harpe và piano long lanh trong vắt như một mặt hồ tĩnh lặng thi thoảng lăn tăn gợn lên vài con sóng.

Kế tiếp bức tranh thiên nhiên nhiều chất tĩnh là một bức tranh dân gian đậm tính hoạt, đó là chương III (Allegretto scherzando) mang tiêu đề Ánh lửa. ánh lửa trong đêm hay ánh lửa trong tim, nghĩa đen hay nghĩa bóng cũng đều mang lại tia sáng, hơi ấm và niềm tin. ánh lửa bập bùng nhảy nhót trong một vũ điệu dân gian, bắt đầu bằng âm sắc mộc mạc của clarinette có flute phụ họa, sau lan tới các bè violon, rồi lại lần nữa nhen nhóm từ violon, bén dần hết bộ dây và bốc lên cao trào của dàn nhạc. Để tiết kiệm chất liệu chủ đề và tạo tính thống nhất cho tác phẩm, chủ đề “ánh lửa” không chỉ gần gũi với chủ đề 2 chương I ở tính linh hoạt, mà còn có thể được coi là đảo ảnh chiều dọc của đường nét giai điệu chủ đề 2 chương I.

Thí dụ 5:

 

Với đường nét giai điệu chao đảo trên những quãng nhảy, dấu lặng, phách nghịch, cộng thêm kĩ thuật búng (pizzicato) ở bộ dây, vuốt (glissando) ở harpe và piano, nảy (staccato) và láy (trillo) ở bộ gỗ, chương III xinh xắn gọn ghẽ lại là nơi cho thấy rõ nhất sự tinh tế khéo léo trong phối khí, khả năng chế ngự dàn nhạc, nói rộng hơn là khả năng làm chủ ngôn ngữ khí nhạc.

Với ý nghĩa của chương kết, chương IV (Lento allegro) Rạng đông và những dòng sông trên Đất Mẹ được hình thành cũng trên những đặc điểm cấu trúc đã gặp ở chương đầu. Giống như chương I, chương IV viết ở hình thức sonate và khởi đầu từ âm vực trầm của bộ dây. Sâu lắng, suy tư, chủ đề mở đầu chậm rãi dâng lên, cuộn thành con sóng lấy đà cất cánh cho tiếng hát ầu ơ - chủ đề 1 ở giọng nữ trung. Khúc hát không lời của mẹ dịu dàng mênh mang tình yêu thương như những dòng sông Nam bộ hiền hòa mang nặng phù sa.

Thí dụ 6:

 

Khúc hát ấy được nối tiếp trước tiên bằng cuộc đối thoại giữa hai âm sắc gỗ và dây, mỗi bộ phát triển từ chất liệu ru của mẹ theo cách riêng để lấp đầy cho nhau, sau đó bằng sự “cộng hưởng” âm sắc cũng của hai bộ đó trong cuộc “đuổi bắt” (canon) giữa các bè .

 Lại lần nữa như đã từng diễn ra ở chương I, chủ đề 1 sau đoạn trần thuật được phát triển lên đỉnh điểm rồi tiến thẳng sang “lãnh địa” của chủ đề 2. Dồn dập trên âm hình tiết tấu “chấm - giật”, cương quyết trong âm điệu hành khúc, chủ đề 2 là mảng màu tương phản với chất thiết tha trong khúc hát ru của mẹ trước đó và vẻ tinh khôi trong âm sắc cor anglais của motif “trong đầm” sau đó.

Rạng đông hửng sáng trên dòng sông. Đất trời rộng mở như tình yêu vô bờ của mẹ. Đất trời mênh mang điệu ru có tự thuở nào. Giai điệu “ầu ơ” của chủ đề 1 chương I trở lại nhiều lần ở bộ dây cùng sự phụ họa của bộ gỗ rồi đến sự hỗ trợ của cor, để cuối cùng được phóng to trường độ và cường độ trong âm sắc violoncelle và cor.

Xóa nhòa ranh giới phân đoạn, phần tái hiện của chương final này xuất hiện liền mạch trong cùng chất liệu ru. Khúc “ầu ơ” của giọng nữ trung được phụ họa lần lượt bằng các nhạc cụ solo: clarinette, violon, cor, flûte… Dấu hiệu tái hiện động không đơn giản chỉ rút ngắn, mà đặc biệt thay vì nhắc lại các chủ đề chương IV, tính tổng hợp ở đây được nhấn mạnh bằng sự xuất hiện trở lại của các chủ đề chương I theo trình tự đảo ngược: sau giai điệu “ầu ơ” (chủ đề 1 chương I), tác phẩm kết thúc bằng chủ đề mở đầu (chương I) đã chuyển biến từ vẻ suy tư sang âm hưởng mãnh liệt dội vang.

Vnmusic chưa có điều kiện tải phần âm thanh tác phẩm kèm theo bài viết. Xin bổ sung sau. Mong bạn đọc thông cảm

Ý kiến bạn đọc

Phuong Oanh

Tôi muốn mua tác phẩm này, thì phải hỏi ở đâu? Xin cho biết có thể mua những tác phẩm sáng tác cho nhạc cụ truyền thống không?

Cám ơn.

Tên (Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết) (Bắt Buộc)
Ý kiến (Bắt Buộc)

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác