BÀ LÃO YÊU CUNG ĐÀN ĐẤT NƯỚC

Trang chủ | Thứ năm, 23/05/2013 | Tìm kiếm

Phiên bản cũ

Ý kiến mới nhất

Đồng chí Z
Bạn Minh Hương và Thuỷ Nguyên có ý kiến ngược hẳn với bạn Minh Hằng và bác ...Đến bài viết

thuy duong
nhac hay nhay cung dep verry good Đến bài viết

thanhson
bài hát rất hay, ai nghe cũng nao nao một cảm nghĩ nhớ thương xa vời man mác một ...Đến bài viết

Thuy nguyen
Tôi ủng hộ ý kiến của bạn Minh Hương. Tài năng của nhạc sĩ Lê Minh Sơn và ...Đến bài viết

Minh Hằng
1. Nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà cụ thể là các nhà quản lí âm nhạc ...Đến bài viết

Viettq
Thưa bác Nguyễn Bá Tấu, có thể bác hiểu sai ý tôi. Tôi chỉ không cho rằng ...Đến bài viết

Nguyễn Hoà
Viết sai ngữ pháp tiếng Việt rồi, NLH ơi. Dòng chữ dưới đây này chưa phải ...Đến bài viết

Minh Hằng
Anh A có trình độ trên đại học chính qui. Anh B trình độ đại học tại chức, ...Đến bài viết

Nguyễn Thị Khuyên
Bài hát rất tuyệt. Hoài niệm, thúc giục, khắc khoải, giai điệu nhanh nhưng ...Đến bài viết

Minh Hải
Tôi nghĩ không nhất thiết làm tất cả những cái như ông này gợi ý,nhưng cũng ...Đến bài viết

Tổng số lượt truy cập: 7339772

Trang chủ » Khí nhạc

BÀ LÃO YÊU CUNG ĐÀN ĐẤT NƯỚC

Thứ sáu, 06/04/2012

Trần Văn Phúc

Chiều xuống, hoàng hôn tím rải rơi trên con đường làng quen thuộc, từng làn khói lam chiều mảnh mai bay lên từ mái bếp nhà tranh, khi tiếng chuông chùa ngân nga đổ cũng là lúc chim chóc rủ nhau bay tìm về tổ, các bác nông dân kết thúc một ngày làm lụng công việc đồng áng đang lục tục trở về nhà chuẩn bị bữa cơm chiều. Trong cái đẹp đến nao lòng người của cảnh làng quê yên tĩnh, tâm hồn càng thêm xao xuyến khi nghe đâu đó cất lên tiếng đàn Bầu, giai điệu mượt mà sâu lắng của “Cung đàn đất nước” như thúc giục bước chân tôi đi tìm đến với tiếng đàn...

cungdandatnuoc- Trước mắt tôi là một bà cụ tóc đã bạc trắng như cước, làn da đồi mồi nhăn nheo hội tụ về khóe mắt, nơi vẫn còn vương sót lại hình ảnh của một thời xuân sắc. Cụ ngồi trên chiếc chõng tre bên dại hiên nhà, đắm mình trong âm thanh tình tứ của cây đàn Bầu mà cụ ông làm tặng từ hồi còn trai trẻ. Cây đàn bây giờ được cụ gắn thêm cái loa như chiếc nón đụp đủ phát ra âm thanh cho cả làng cùng nghe.

Dân làng gọi cụ là “Bà lão yêu Cung đàn đất nước”.

Cụ ngồi đó, đang mải mê thả hồn theo bản đàn của nhạc sĩ Xuân Khải. Tiếng đàn ngọt ngào như giọng ca Trù của một ca nương xinh đẹp, lúc tự do phóng khoáng, lúc theo nhịp phách nghiêm ngặt, chỗ này cụ chơi chậm rãi khoan thai, chỗ kia nhanh đến dồn dập được cụ trổ bởi kĩ thuật gẩy hai chiều hoàn hảo...

Thấy sự hiện diện của tôi, cụ dừng tay chơi đàn rồi rót một chén trà mạn mời tôi. Cầm chén trà thơm đưa lên miệng, nhấp một ngụm để thưởng thức cái hương vị đồng quê lẫn trong tiếng đàn Bầu, tôi từ tốn hỏi cụ:

- Cụ ơi, nhà cháu hỏi khí không phải, cụ chơi bản “Cung đàn đất nước” từ khi nào ạ?

- Nhà bác hỏi thế tôi làm sao nhớ được – cụ chậm rãi trả lời – tôi chỉ nhớ là lâu lắm rồi, ông nhà tôi mua cho cái đài bán dẫn, tôi nghe trên đài thấy cái nhà bác Hoàng Tú chơi bản này hay quá nên tôi bắt chước đánh theo.

- Vâng, bác Hoàng Tú thì nhà cháu biết. Cụ Xuân Khải viết xong bản “Cung đàn đất nước” hồi năm 86 của thế kỉ trước. Khi ấy bác Hoàng Tú đang là sinh viên Nhạc viện Hà Nội và là người đầu tiên chơi bản đàn này trong đêm liên hoan văn nghệ do nhà trường tổ chức.

Nhấp thêm một ngụm trà lấy giọng, thấy bà cụ chăm chú lắng nghe, tôi kể tiếp:

- Cũng theo như nhà cháu biết, hồi đó cả nước mới có một nhóm nhạc dân tộc là “Bồ câu trắng”. Nhóm đã đệm Tứ, Tam Thập Lục, Tứ trầm, Phách, Trống cho tiếng đàn Bầu của bác Tú. Cụ Thạch là Trưởng phòng Tổ chức nghe xong đến gặp bác Xuân Bình trầm trồ thán phục. Năm ấy bác Hoàng Tú mang “Cung đàn đất nước” đi dự Hội diễn toàn quốc và bất ngờ giành huy chương vàng...

- Bác Xuân Bình là ai vậy hở bác? – Bà cụ tỏ vẻ ngạc nhiên.

- Bác ấy là con trai thứ của nhạc sĩ Xuân Khải cụ ạ! – Tôi giải thích thêm.

- Cụ Khải sáng tác bản đàn này thế nào hả bác? – Bà cụ nhìn tôi hỏi tiếp.

- Dạ thưa cụ, theo lời bác Xuân Bình kể lại rằng, cụ Khải đi công tác vào Nam, trên một chuyến tàu đêm, nhìn qua ô cửa sổ thấy non nước mình đẹp quá, cụ xúc động lấy giấy bút ra viết “Cung đàn đất nước” ngay trên chuyến tàu đêm ấy.

- Lạ bác nhỉ! Ban đêm trời tối om om, tàu lại lao nhanh vun vút, ấy thế mà sao cụ Khải vẫn nhìn xuyên qua màn đêm để thấy được cảnh đẹp nước non?

Đúng thế! Nếu suy xét theo lối thông thường, ban đêm trên chuyến tàu tốc hành, nhìn qua ô cửa sổ chỉ thấy trời tối om om. Hơn nữa, người nhạc sĩ sáng tác bao giờ cũng phải gắn với nhạc cụ, ví như sáng tác cho đàn Bầu thì phải có cây đàn Bầu kè kè bên cạnh. Nhưng với “Cung đàn đất nước” thì đây là một ngoại lệ: nhạc sĩ nhìn cảnh đẹp của quê hương đất nước không phải chỉ bằng con mắt thông thường mà bằng sự rung cảm của con tim; những âm thanh của tiếng đàn Bầu đã cất lên từ sâu thẳm tâm hồn người nghệ sĩ chứ không phải từ một cây đàn cụ thể.

Phần mở đầu “Cung đàn đất nước” chỉ có đúng ba câu nhạc, chơi hoàn toàn tự do. Cụ vừa chơi vừa giải thích cho tôi:

- Nhà bác nghe câu đầu tiên của bản đàn nhé! Đây này, bác thấy tôi gẩy bẩy nốt giống nhau ở chỗ này.

- Vâng! Cụ gẩy hết cả câu thứ nhất cho nhà cháu nghe! – Tôi khẩn khoản đề nghị.

- Câu đầu chỉ còn một nốt nhạc nữa thôi bác ạ. Nốt cuối này cần phải nhấn mạnh hơn và tôi để nó ngân dài theo ý của tôi. Đấy, bác nghe thấy hay chưa! Cái cảm giác nó rộng mở, nó mênh mang, nó hùng vĩ làm sao.

Nhạc sĩ Xuân Khải tài thật! Câu nhạc thứ nhất có tám nốt nhạc, nhạc sĩ sử dụng bẩy nốt đầu đều là nốt Đô ở quãng tám thứ hai, kết thúc câu nhạc là nốt Đô ở quãng tám thứ nhất có nhấn mạnh và ngân dài đã tạo nên bước nhảy xa, âm thanh trầm lắng nhưng lại được mở rộng hẳn ra đúng như cảm giác mà cụ bà nói với tôi.

Nhấp xong một ngụm trà, tôi quay sang bà cụ bàn luận thêm:

- Nhà cháu nghe cụ giảng giải lại liên tưởng tới cụ Beethoven sáng tác cái bản giao hưởng số 5 cũng mở đầu bằng bốn tiếng gõ cửa tan tan tan tàn, tan tan tan tàn...

- Tôi chả biết. Nhưng tôi thấy “Dạo oán” trong nhạc Tài tử Cải lương cũng có cách mở đầu kiểu như cụ Khải. Rồi cụ Huy Thục cũng sử dụng cái cách ấy trong bài “Vì miền Nam” – Vừa nói cụ vừa cầm que đàn gẩy cho tôi nghe câu dạo chỉnh ngón của “Dạo oán” và câu đầu của bài “Vì miền Nam”.

- Vâng! Thế còn câu nhạc thứ hai, cụ giải thích thêm cho nhà cháu hiểu?

- Câu nhạc thứ hai nhắc lại y hệt bảy cái nốt ban đầu, bác nghe thấy như câu chuyện đang được tiếp tục kể. Sau đó tôi đánh thế này, bác nghe có thấy đúng cái tình tứ của hát Ả đào chưa hả bác? – Bà cụ vừa giải thích cho tôi vừa trình diễn hàng âm Đô ở quãng tám thứ hai, rồi đến những quãng năm đi lên có lặp đi lặp lại từ nốt Đô lên nốt Sol cũng ở quãng tám thứ hai ấy. Và quả thật với quãng năm lặp lại liên tục như thế, ngoài cái tình tứ của chất liệu ca Trù, nét giai điệu đã làm nổi bật lên cái vẻ đẹp hùng vĩ điệp trùng của non sông đất nước.

- Còn câu nhạc thứ ba? – tôi sốt ruột hỏi cụ.

- Tôi chưa nói hết câu thứ hai mà. Nhà bác nghe thấy trong câu thứ hai có chỗ âm thanh cao chót vót chẳng khác nào đỉnh núi Thái Sơn.

- Vâng, đúng thế cụ ạ! Nhà cháu nghe thấy cụ gẩy ba nốt ở âm khu cao nhất của đàn Bầu, đó là các nốt theo thứ tự Đố - Mí - Đố, tất cả đều ở quãng tám thứ ba, đúng là một đỉnh núi Thái Sơn. Những nốt nhạc gần về cuối câu cao độ đã giảm xuống nhưng âm thanh vẫn căng ra, đặc biệt là nốt Sol ở quãng tám thứ hai ngân dài kết thúc câu nhạc.

- Nhà bác nói hay thế! Tôi gẩy nốt câu thứ ba bác xem sao nhé! – Nói rồi cụ cầm que đàn gẩy, âm thanh đột ngột chuyển sang quãng trầm với hàng âm gồm các nốt Fa liên tục ở quãng tám thứ hai, xen kẽ quãng năm, rồi tiếp đến một loạt các nốt Sol để làm nổi bật ý nhạc ở hai câu trước.

- Cụ ơi, nhà cháu hiều như thế này: Phần mở đầu của bản đàn, tiết tấu được nhắc đi nhắc lại để nhấn mạnh chủ đề âm nhạc; Ở câu thứ nhất và câu thứ hai, tiết tấu bị ngắt ra bởi các nốt ngân dài; Nhưng sang câu ba thì khác, tiết tấu có tính liên tục như mời gọi, dẫn dắt người nghe tập trung vào phần trình bày ngay tiếp sau đó...

Mải nghe tiếng đàn của bà cụ, mải mê nghe cụ giải thích từng câu nhạc ý nhạc trong “Cung đàn đất nước”, tôi quên mất là trăng thượng tuần đã bắt đầu tỏa ánh sáng mơn man bao trùm cả không gian, ánh trăng ngập tràn mảnh sân nhỏ, trăng len lỏi qua kẽ lá để từng giọt từng giọt trăng rơi rụng xuống góc sân. Bà cụ lấy trầu ra têm và bỏm bẻm nhai, bóng cụ đổ dài khắp mặt sân. Đêm trăng mùa hạ ở làng quê thật lung linh huyền ảo.

- Nhà bác biết không! Bản đàn này tôi gẩy mà đuổi được kẻ trộm đấy bác à.

- Nghĩa là sao hả cụ? – Tôi ngạc nhiên.

- Chẳng là, cách đây đã tới hơn hai chục năm, một đêm trăng sáng như đêm nay. Có thằng kẻ trộm trèo tường vào nhà tôi. Mà quái lạ, kẻ trộm phải chọn đêm tối trời mà hành sự, đằng này lại chọn đúng đêm trăng sáng vằng vặc. Ông nhà tôi thấy động, nhìn qua khe cửa thấy thằng kẻ trộm đang lẻn vào. Ông gọi tôi dậy, định kêu to lên cho cả làng cả xóm đến bắt. Tôi bảo ông nhà tôi rằng không cần phải làm như thế, cứ để mặc tôi giải quyết sẽ đâu vào đấy. – Cụ ngừng nói, nhìn tôi rồi chậm rãi lấy thêm vài sợi thuốc lào cho vào miệng nhai để miếng trầu thêm đậm thêm nồng.

- Câu chuyện tiếp diễn như thế nào hả cụ? – Tôi sốt ruột hỏi.

- À, tôi lấy đàn ra gẩy bản “Cung đàn đất nước”. Thằng kẻ trộm đứng ngẩn người ra nghe. Khi tôi gẩy hết bài, nó lững thững quay lại, trèo tường nhảy ra ngoài. Ông nhà tôi thấy lạ, cứ đứng như trời trồng hết nhìn tôi lại nhìn thằng kẻ trộm. Tôi nghĩ thương kẻ đi ăn cắp không chọn đúng nhà, tôi lại cầm que đàn gẩy thêm một lần nữa coi như đó là món quà tôi tặng.

Kể đến đây bà cụ ngồi im lặng, mắt dõi nhìn về phía xa xăm như đang hồi tưởng về một thời xa lắm, cái thời mà cụ tha hồ trổ các ngón đàn hay nhất. Tôi không muốn phá vỡ dòng hồi tưởng của cụ, nhưng lại tiếc thời gian đang trôi đi nhanh quá, trăng thượng tuần đã lên cao, bóng cụ bắt đầu ngắn dần. Quay sang cụ tôi nói:

- Cụ ơi! Nhà cháu mời cụ nghe lại tiếng đàn của bác Hoàng Tú cách đây một phần tư thế kỉ cụ nhé!

- Vâng, quí hóa quá! – Cụ hoạt bát hẳn lên.

Tôi lấy ra chiếc ipod mắc vào tai cụ. Cụ chăm chú nghe, tay phải cầm que gẩy đập đập vào hộp đàn theo nhịp phách, đầu cụ cũng gật gật theo. Nghe xong cụ giải thích:

- Nhà bác Tú này chơi hay quá bác nhỉ! Ca Trù ra ca Trù, các ngón đàn của bác Tú chẳng chê vào đâu được. Mà tiếng đàn của bác Tú khi xưa cũng dân dã gần với cánh nhà quê chúng tôi hơn. Tôi cũng được nghe từ cái đài bán dẫn một số người khác chơi bản này, họ chơi rất là hay nhưng tôi vẫn thích tiếng đàn của bác Tú hơn.

- Vâng! Cụ thật là tinh ý. Bản cụ đang nghe là bác Hoàng Tú thu âm từ hồi đoạt huy chương vàng hội diễn. Những người về sau xử lí tác phẩm tốt hơn, ngay cả bác Tú cũng thế, nhưng nhà cháu vẫn cứ yêu tiếng đàn thưở ban đầu của bác ấy.

- Phần tiếp theo bác để ý sẽ thấy có hai đoạn, gồm đoạn chậm trước và đoạn nhanh sau. Đoạn nhanh rất khó gẩy, muốn gẩy được phải luyện gẩy dây đàn theo cả hai chiều lên và xuống. Tôi nghe nhiều người gẩy đoạn nhanh không giống bác Tú, tôi có cảm giác như tiếng đàn bị lạc lối, không được vào với bài.

- Cụ nói chí phải! Đoạn chậm được đánh hai lần, nhưng tốc độ được tăng lên ở lần nhắc lại, làm cho nét nhạc trở nên linh hoạt hơn để chuẩn bị bước vào đoạn nhanh. Để trình diễn được đoạn nhanh, người nghệ sĩ phải sử dụng kĩ thuật gẩy hai chiều. Nhưng khi trình diễn đoạn cao trào với tốc độ nhanh dồn dập, không ít nghệ sĩ đã bị lạc nhịp phách. Đoạn nhanh là chỗ âm nhạc căng thẳng nhất, xung đột dữ dội nhất, người nghệ sĩ phải tập trung hết sức để trổ ngón.

- Bác nói đến sự căng thẳng xung đột nghe hay ghê. Tôi chơi bản đàn này thì thấy ở phần mở đầu, cái nốt này thì tôi chơi non nên nghe tiếng đàn có vẻ mềm mại. Nhưng ở phần sau tôi chơi đúng nốt thì thấy âm thanh căng hơn, sức sống tràn đầy hơn, bác nhỉ? – Ấy là cụ nói đến những nốt Mi giáng ở phần mở đầu, sang đến phần phát triển có những đoạn nhạc sĩ chuyển sang nốt Mi bình.

Lại nhớ chuyện thằng ăn trộm cụ vừa kể, tôi hỏi cụ một câu vui vui:

- Cụ ơi, có phải cái sự xung đột căng thẳng đã giúp cụ đuổi thằng kẻ trộm không ạ?

- Không phải đâu bác à! – Cụ giải thích cho tôi – Nhân đây tôi cũng xin kể bác nghe thêm một câu chuyện nữa, cũng liên quan đến thằng ăn trộm.

- Vâng, cụ kể cho nhà cháu nghe đi! – Tôi phấn chấn.

Cụ từ tốn đổ bã trà cũ vào gốc hoa hòe nơi cuối sân, rồi thay ấm trà mạn mới. Trăng thượng tuần đã lên rất cao, cụ đứng dậy mà tôi thấy bóng cụ ngắn hẳn lại, gần đến sát chân cụ rồi. Tôi sốt ruột muốn nghe nhưng cũng đành phải chờ cụ pha xong âm trà, rót cho tôi và cụ mỗi người thêm một chén, rồi cụ kể tiếp:

- Bác biết không! Sau này nhà tôi lại gặp một thằng kẻ trộm khác trèo tường. Ông nhà tôi vội bưng luôn đàn ra. Thằng kẻ trộm đang vắt vẻo bám trên tường chuẩn bị nhảy vào trong thì tôi chơi đàn. Khi âm thanh cuối cùng của bản đàn vừa chấm dứt, thằng kẻ trộm đang đánh đu trên tường bỏ tay ra hoan hô. Thế là nó rơi bịch ngay xuống vườn nhà tôi ngay cạnh gốc mít, may mà nó chỉ bị trẹo cái chân bên phải. Hôm ấy tôi ân hận lắm, từ đó đến nay tôi bụng bảo dạ sẽ chẳng bao giờ mang đàn ra gẩy cho kẻ trộm nghe nữa. Nhưng lạ lắm bác à! Từ dạo ấy đến giờ cái làng này không còn xảy ra trộm cắp vặt vãnh nữa...

Ấm trà sau bắt đầu ngấm, câu chuyện đang đến hồi hấp dẫn lắm. Tôi muốn ngồi nghe mãi tiếng đàn của cụ, muốn hỏi cụ thật nhiều về “Cung đàn đất nước”, muốn nghe cụ kể nhiều chuyện ngoài đời có liên quan đến bản đàn mà cụ đã từng gặp. Nhìn bà cụ tóc đã bạc phơ, bóng cụ liêu xiêu đổ dưới sân nhà, tôi nghĩ không nên kéo dài tiếp câu chuyện. Phần kết của “Cung đàn đất nước” chỉ là một câu nhạc ngắn nhưng sẽ có rất nhiều điều mà cả cụ và tôi đều muốn nói. Đêm đã về khuya, trăng tượng tuần lẻ loi trên bầu trời xanh thẳm, một cơn gió nhè nhẹ thoảng qua như đưa tôi và cụ trở về với cuộc sống thực tại. Quay sang cụ tôi hỏi một câu cuối cùng để chào từ biệt cụ ra về:

- Cụ ơi! Nhà cháu xin được hỏi điều cụ mơ ước bây giờ là gì hả cụ?

- Tôi già rồi, cũng chẳng có ước mơ gì lớn bác à! Tôi chỉ ước giá cụ Xuân Khải còn sống, tôi phải bảo con cháu chở tôi ra tận ngoài thủ đô gặp cụ, để tôi nói với cụ rằng tôi yêu “Cung đàn đất nước” lắm, tôi yêu cả con người cụ nữa.

Từ khóe mắt già nua của bà cụ, tôi thấy có một giọt nước đùng đục lăn xuống gò má gầy nhăn nheo. Tôi hiểu tình yêu của cụ cao đẹp đến nhường nào.

Trăng thượng tuần đã treo đến đỉnh đầu, trăng muộn mà sáng vằng vặc...

Trở về đầu trang

Ý kiến bạn đọc

Thanh Thúy

Hay! Lạ! Xúc động!

Cám ơn tác giả Trần Văn Phúc! Cám ơn Vnmusic!

Các bài viết liên quan

Tin liên quan khác

Các bài viết khác

VnMusic được thiết lập theo giấy phép số 143/GP-BC ngày 26/5/2006 của Cục Báo chí, Bộ Văn hoá - Thông tin; với sự trợ giúp của Hội nhạc sĩ thế giới, Hiệp hội âm nhạc Châu Á - Thái Bình Dương, Hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam RIAV cùng các hãng phát hành băng đĩa trong và ngoài nước
©2006-2010 hoinhacsi.org - Chủ biên: Nguyễn Thị Minh Châu
Địa chỉ: 51 Trần Hưng Đạo, Hà Nội - Email: vnmusic2010@gmail.com
Powered by VietNAP Managed Hosting
Managed Hosting - Web design for SEO solutions

Tên	(Bắt Buộc)
Email (không hiển thị trong bài viết)	(Bắt Buộc)
Ý kiến	(Bắt Buộc)