Ý kiến mới nhất
Quang Huy
Xin hỏi ban tổ chức (Hội âm nhạc Hà Nội - Công ty An - Việt) về thời gian ...Đến bài viết
nguyen thi kim
ban nhac hay qua......!!!!!!!!!!!!, tao cho ngui nghe cam nhan thay nhung luc thang tram, cung nhu ...Đến bài viết
Đinh Xuân Thành
Cảm ơn Anh Chính rất nhiều, vì đã gửi bài cho em. Anh còn mấy bài nghe cũng ...Đến bài viết
Nhớ Rừng
bài hát này nghe rất hay,tôi sinh ra và lớn lên ở vùng núi rừng nên khi nghe bài ...Đến bài viết
Vô Thường
Ở đời GHÉT nhất NGỤY QUÂN TỬ!
Thói đời vẫn gặp TẬT và Tài!
TÀI kia ...Đến bài viết
Trọng Tín
Một bài viết hay và sâu sắc!
Đúng như bác Chính Định nói :" Ai sẽ trả lời ...Đến bài viết
Đinh Xuân Thành
Ca khúc hay quá.Anh có thể cho Em xin nhạc đệm được không.Em đang làm ctrinh gấp ...Đến bài viết
Chính Định
Vấn đề của bài viết nêu ra rất rộng, có thể nói bao trùm tất cả những ...Đến bài viết
Người Hội Viên
VNMUSIC nên mở thêm mục :Nghe và hát dân ca Việt Nam, có thể nằm trong mục Quán ...Đến bài viết
Chính Ngữ
Vì đây là báo của Hội nhạc sỹ, nên mong rằng trong mục Giao hưởng thính ...Đến bài viết
PHỎNG VẤN ĐẶNG THÁI SƠN (phần I)
Elijah Ho
Nguyễn Đình Đăng dịch từ Elijah Ho, Interview with pianist Dang Thai Son (part I)
Đặng Thái Sơn là người đã đoạt giải nhất tại cuộc thi piano quốc tế Fryderyk Chopin năm 1980 tại Warsaw. Trong những thí sinh tham dự cuộc thi năm đó có cả Angela Hewitt[1], Kevin Kenner mới 17 tuổi[2], và đáng chú ý nhất là nghệ sĩ piano gây tranh cãi Ivo Pogorelich[3], người Nam Tư. Với thắng lợi của mình, Đặng đã trở thành nghệ sĩ dương cầm gốc Á đầu tiên đoạt giải cao nhất tại một cuộc thi piano quốc tế lớn. Sinh năm 1958 tại Việt Nam - đất nước bị chiến tranh tàn phá, Đặng đã được nghệ sĩ piano Nga Isaac Katz phát hiện hiện và đề nghị gửi sang Nhạc viện Moscow, được Vladimir Natanson và Dmitri Bashkirov đào tạo. Đặng đã trở thành ủy viên giám khảo tại hai cuộc thi Chopin gần đây nhất ở Ba Lan. Dưới đây là phần I của cuộc trò chuyện (gồm 3 phần) với Đặng Thái Sơn, diễn ra vào ngày 22 tháng 9, 2011 trong căn nhà xinh đẹp của ông ở Montreal, Canada.
Ông có thể mô tả mối liên hệ độc đáo của ông với Chopin?
Mối quan hệ của tôi với Chopin rất đặc biệt. Tôi ra đời trong chiến tranh ở Việt Nam, và khi tôi còn bé, chúng tôi đã phải sơ tán vào vùng núi. Tất nhiên vào thời đó không có điện, thậm chí còn khó khăn hơn nhiều để học tập âm nhạc và có được các bản nhạc. Vật chất và thông tin bị thiếu thốn đủ đường. Rõ ràng là không hề có các buổi hòa nhạc và băng đĩa. Đó là một thời kỳ hoàn toàn đen tối.
Nhưng đột nhiên, tôi đã gặp may với Chopin. Năm 1970, mẹ tôi được mời làm khách tham dự cuộc thi quốc tế Chopin ở Warsaw, đơn giản chỉ là một quan sát viên. Bản thân là một nghệ sĩ piano, bà đã mang từ cuộc thi về toàn bộ các tổng phổ và băng đĩa ghi âm các tác phẩm của Chopin.
Nhạc phẩm đầu tiên tôi được nghe trong đời mình, đĩa nhạc đầu tiên, là Chopin Piano Concerto giọng Mi thứ do Martha Argerich chơi. Và tôi đã bị ấn tượng rất mạnh. Tôi chưa từng được nghe bất kỳ âm nhạc nào của Bach, Mozart, Beethoven, mà duy nhất chỉ có âm nhạc của Chopin. Tôi bỗng dưng có điều kiện mới để học âm nhạc của ông. Tôi vẫn còn nhớ sự tiếp cận đầu tiên của tôi với âm nhạc của Chopin hồi tôi lên tám hoặc chín tuổi khi vẫn còn sống ở nơi sơ tán trong vùng núi.
Hồi đó tôi ở với mẹ tôi, và tôi lặng lẽ đọc các bản nhạc của ông, âm thầm trong bóng tối, dưới ánh đèn dầu. Mẹ tôi đã chơi một số giai điệu ngắn - các nocturne và mazurka. Tôi cảm thấy chúng rất đẹp và tôi đã đem lòng yêu thứ âm nhạc này. Tôi đã ngày đêm học âm nhạc của Chopin, và tôi đã cảm thấy âm nhạc của Chopin ngấm vào máu tôi từ đó.
Là nghệ sĩ piano châu Á đầu tiên giành giải nhất tại một cuộc thi piano quốc tế lớn, ông có gặp phải bất kỳ khó khăn, phân biệt đối xử trong quá trình tạo dựng sự nghiệp sau khi đoạt giải?
Lần đầu tiên đến Warsaw tham dự cuộc thi Chopin năm 1980, thực sự là tôi thậm chí đã không có tham vọng giành bất kỳ giải thưởng lớn nào, chứ chưa nói giải nhất. Khi đó tôi còn rất trẻ và tôi yêu Chopin, vậy thôi. Tôi muốn được đến Ba Lan tham dự sự kiện này, đơn giản là để bày tỏ lòng tôn kính với Chopin. Chỉ điều này thôi cũng đã thực sự là một niềm vui lớn đối với tôi rồi và tôi hoàn toàn không được chuẩn bị cho nhiều thứ khác. Ví dụ, tôi thậm chí đã không có một bộ cánh để biểu diễn trên sân khấu!
Trước cuộc thi Chopin, tôi chưa từng công diễn độc tấu (recital) lần nào. Cuộc thi đó thực sự đã là cuộc công diễn độc tấu đầu tiên trong đời tôi (cười). Trước cuộc thi đó, tôi chỉ là một sinh viên bình thường tại Nhạc viện Moscow. Chẳng ai biết tôi và tôi chưa từng tham gia bất kỳ một cuộc thi nào. Tôi chưa từng diễn với dàn nhạc. Và đó là lý do tại sao tôi đã không có một bộ quần áo biểu diễn (cười).
Thời đó, chỉ cần nộp đơn thi Chopin. Không cần phải gửi băng đĩa ghi âm. Sau này hội đồng cho tôi biết rằng đơn của tôi đã suýt bị bác bởi vì nó trống rỗng, trừ mỗi hai dòng - sinh tại Hà Nội, Việt Nam, và hiện học tại Nhạc viện Moscow (cười).
Nhưng cuối cùng, họ đã chấp nhận đơn của tôi vì hai lý do: 1) Đây là lần đầu tiên có một nghệ sĩ piano đại diện cho Việt Nam – để nối dài danh sách các nước có thí sinh tham dự cuộc thi này. Và 2) tôi là một sinh viên tại Nhạc viện Moscow, có nghĩa điều đó đảm bảo tôi không phải một tay nghiệp dư nào đó không biết chơi đàn (cười).
Nếu có bất kỳ loại phân biệt đối xử nào, thì điều đó chỉ xảy ra sau kết quả của cuộc thi Chopin, và có thể là phần nhiều là vì những lý do chính trị. Như bạn đã biết, tất cả đều đã được nghe nói về vụ xì-căng-đan với Ivo Pogorelich[4].
Ivo Pogorelich (ảnh chụp năm 1980)
Martha Argerich đã rời bỏ hội đồng giám khảo sau khi Pogorelich không lọt được vào vòng chung kết cuộc thi, và khi đó vẫn chưa rõ ai sẽ là người thắng cuộc. Nhưng nhiều người lúc đó thực sự đã hiểu nhầm và tin rằng Martha Argerich đã bỏ ra về vì có sự cố giữa Pogorelich và tôi. Bà đã thực sự cư xử đẹp: sau khi quay về Geneva và được tin về kết quả của cuộc thi, bà đã gửi một công điện cho Hội đồng giám khảo ở Warsaw để chúc mừng tôi.
Có thể hồi đó Pogorelich còn là một biểu tượng của phương Tây, trong khi, xuất xứ từ Việt Nam, có thể tôi đã bị xếp vào phe cộng sản. Và tất nhiên, Ivo đi sang phương Tây biểu diễn dễ dàng, trong khi tôi đã có rất nhiều khó khăn về chính trị để đi từ nước này sang nước khác. Buổi biểu diễn đầu tiên của tôi tại Hoa Kỳ là vào năm 1989, chín năm sau cuộc thi; thời đó từng có một lệnh cấm vận chống Việt Nam.
Tôi hoàn toàn trong trắng và yếu ớt (cười). Tôi gặp nhiều khó khăn, mặc dù tôi không bao giờ chờ đợi bất cứ thứ khó khăn nào như vậy. Nhưng đối với tôi, điều quan trọng là tôi đã đi theo con đường của riêng mình, đã đi từ từ, và cố gắng leo dần lên. Tôi không bao giờ bận tâm về sự nổi tiếng mà luôn lưu tâm tới giá trị nghệ thuật, luôn cố chơi tốt hơn. Sau cuộc thi, tôi đã quay lại Nhạc viện Moscow để học tiếp.
Mỗi buổi biểu diễn của tôi tại phương Tây đều có nhiều rắc rối. Tôi phải được phép của chính phủ Việt Nam, phải qua Đại sứ quán Việt Nam tại Moscow, sau đó phải qua đại sứ quán nước khác, v.v. Để làm một visa vào thời đó thường mất hai tháng trở lên, và tôi đã mất cơ hội để tạo dựng cho mình một sự nghiệp vì những khó khăn chính trị đó.
Và trong những khó khăn đó có nhiều vấn đề rất kín đáo mà người ta chỉ có thể cảm thấy vì những lý do nào đó, nhưng có những lúc tôi đã cảm thấy điều đó. Một nhà phê bình ở Thụy Sĩ đã từng tỏ ra rất hẹp hòi. Nhận xét về lối tôi chơi Schubert và Chopin, ông ta nói “anh chàng này chơi piano theo lối dân châu Á ăn cơm bằng đũa.” Thực là rất tệ và bực mình khi đọc nhận xét này. Ông ta đơn giản chỉ khó chịu khi trông thấy một người Á châu chơi nhạc Tây. Đó có lẽ là lần duy nhất mà tôi cảm nhận một sự phân biệt chủng tộc thẳng thừng.
Bây giờ ta hãy chuyển sang một chủ đề hoàn toàn khác, ông suy nghĩ gì về kỹ thuật piano ngày hôm nay? Ông có cho rằng kỹ thuật piano đã được cải thiện hoặc sa sút kể từ thời kỳ Hoàng Kim của nghệ thuật chơi piano?
Tôi cho rằng đây là một câu hỏi khó - Tôi nghĩ rất khó mà so sánh. Cây đàn piano ngày nay đã hoàn toàn khác. Về mặt cơ học và cách thể hiện âm thanh, phần lớn kỹ thuật của Chopin - ví dụ, Etude giọng La thứ (Op. 10 số 2) thật rất dễ chơi trên các piano cổ. Phím piano rất nhẹ. Nhưng đàn piano hiện đại ngày nay có phím quá nặng khiến chơi được kỹ thuật của Chopin thực sự là một thách thức lớn - mặc dù, cho đến giờ, các thí sinh tham dự các cuộc thi piano hiện nay không thấy có vẻ gì là bị ảnh hưởng bởi vấn đề này (cười).
Điều này có thể có nghĩa là các nghệ sĩ piano ngày hôm nay đã đạt một trình độ kỹ thuật tốt. Xã hội hiện đại có lẽ cũng ảnh hưởng đến tiến độ và tốc độ, tất cả mọi thứ đều nhanh hơn trước đây. Ngày nay, chúng ta sống với công nghệ kỹ thuật số, và chúng ta cũng bận tâm nhiều hơn với sự hoàn hảo kiểu kỹ thuật số (cười).
Năm mươi năm trước đây, chúng ta có thể lắng nghe các bậc thầy tuyệt vời cùng tất cả các note họ chơi sai, và điều này là chấp nhận được. Nhưng ngày hôm nay, tôi nghĩ không có nghệ sĩ piano nào có thể tồn tại mà lại chơi sai nhiều như vậy. Họ sẽ không có đất diễn.
Xem ông trong chơi tại các buổi hòa nhạc và trên Youtube, tôi thấy ông có một kỹ xảo rất độc đáo. Các ngón tay của ông rất linh hoạt. Điều này là do Trời sinh hay được học?
Tôi phải nói rằng đây là một điều điển hình cho trường phái Nga, trường phái đòi hỏi những ngón tay khoẻ, đóng vai trò chủ đạo. Người ta dường như hơi bị ám ảnh bởi điều này. Khi tôi vào học tại Nhạc viện Moscow, giáo sư của tôi nói với tôi rằng các ngón tay của tôi rất yếu, và ông nói rằng tôi phải tập cho ngón tay khỏe lên. Và tôi đã chú ý rất nhiều để cải thiện điều này. May thay, điều này vẫn còn mang lại nhiều lợi ích.
Etude nào của Chopin là khó nhất cho tay ông?
Tôi phân chúng ra thành các nhóm (cười). Đó là những bản giọng La thứ Op. 10 số 2, Op. 25 số 11, các bản chạy quãng ba (Op. 25 số 6), và chạy các quãng tám (Op. 25 số 10). Về thể chất, mọi người đều được cấu tạo khác nhau. Nhưng đối với tôi, có lẽ là Op. 25 số 8 (cười). Tôi chơi etude này quả có hơi không thoải mái lắm.
Năm nay kỷ niệm lần thứ 200 ngày sinh của Liszt. Đâu là sự khác biệt chủ chốt trong phong cách viết cho piano và hiệu ứng âm nhạc giữa Chopin và Liszt?
Về nhiều mặt, đây thực sự là một câu hỏi rất sâu sắc. Hãy làm cho dễ dàng hơn nhé (cười). Họ có vẻ giống nhau, cả hai đều lãng mạn, và cả hai đều cách mạng về mặt nào đó – tuy nhiên, họ cũng khác nhau như mặt trăng và mặt trời.
Với Chopin, piano bắt đầu có một linh hồn mới, một âm thanh mới, một chất thơ mới. Nhưng thực sự, chính bằng độ vang mới này mà Chopin đã tạo ra một cái gì đó hoàn toàn mới. Nói như vậy, chúng ta hàm ý rằng Chopin, bằng cách nào đó, đã cố gắng tìm ra những bí mật, khía cạnh rất thầm kín của cây đàn piano. Âm nhạc của ông cho thấy ông hướng vào nội tâm nhiều hơn.
Liszt, ngược lại, đã làm cây piano kêu vang như một dàn nhạc - một dàn nhạc lớn. Và khi ta cố làm cho piano kêu vang như một dàn nhạc, cây đàn không thể vang một cách chủ quan hoặc thân mật như âm nhạc của Chopin nữa. Âm thanh của cây piano bây giờ trở nên ngoạn mục lôi cuốn hơn.
Cả Chopin và Liszt đều đã đem lại một kỹ thuật mới cho cây đàn piano, nhưng theo những cách khác nhau. Chúng ta đều biết rằng các etudes của họ là những thách thức rất khác nhau. Chopin đưa nhiều đòi hỏi về kỹ thuật âm thanh và các ngón tay, trong khi Liszt đã tạo ra một loại kỹ thuật chạy ngón (bravura) nghe như dàn nhạc.
Và tôi cũng nghĩ rằng đối tượng quan tâm ở đây cũng rất khác nhau. Với Chopin, âm nhạc luôn gắn với bi kịch rất cá nhân, luôn luôn nói về “tôi, tôi, tôi”. Ngược lại, với Liszt, một phần rất quan trọng trong âm nhạc của Liszt là sự tưởng tượng, trí tưởng tượng đóng vai chính trong âm nhạc của ông. Với Liszt, chúng ta có các khía cạnh bí ẩn, các khía cạnh tôn giáo, và những điều này rất quan trọng.
(còn nữa)
Elijah Ho là một cây viết về nhạc cổ điển, sống tại San Francisco (tiểu bang California). Anh từng là học trò của các nghệ sĩ piano nổi tiếng Ronald Turini, Jimmy Brière, và Đặng Thái Sơn. Anh cũng có bằng về văn học Anh. có niềm đam mê dành cho nghệ thuật biểu diễn, cuộc sống của các nhà soạn nhạc vĩ đại, và những câu chuyện huyền thoại được ghi lại của quá khứ.
Chú giải của người dịch:
[1] Angela Hewitt (sinh năm 1958) - nghệ sĩ piano Canada, giải nhất piano tại cuộc thi Gian Battista Viotti (1978), và đoạt giải tại nhiều cuộc thi khác như Bach competition (Leipzig, 1976), Schumann competition (Zwickau, 1977), Casagrande competition (Terni, 1976), Dino Ciani Competition (Milan, 1980), Casadesus competition (Clevaland, 1979). Sauk hi đoạt giải nhất tại cuộc thi piano quốc tế Bach tại Toronto năm 1985 - sự kiện độc nhất tưởng niệm danh cầm Glenn Gould, bà đã trở nổi tiếng toàn cầu. Bà được tặng thưởng huân chương quốc gia Canada (năm 2000) và Huân chương Đế chế Anh (năm 2006).
[2] Kevin Kenner (sinh năm 1963) - nghệ sĩ piano Mỹ. Tại cuộc thi Chopin năm 1980 Kenner mới 17 tuổi và đoạt bằng danh dự. 10 năm sau (1990), Kenner lại dự thi Chopin và đoạt giải nhì (năm đó không có giải nhất). Trước đó, cũng trong năm 1990, Kenner đoạt giải 3 tại cuộc thi Tchaikovsky. Ngoài ra, Kenner còn đoạt giải tại một số cuộc thi danh tiếng khác. Năm 2010 Kenner được mời làm giám khảo tại cuộc thi Chopin.
[3] Ivo Pogorelich (sinh năm 1958) - nghệ sĩ piano người Croatia. Pogorelich học piano tại Nhạc viện Mocsow dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ piano người Gruzia, Aliza Kesheradze (1937 – 1996) - người đã trở thành vợ ông năm 1980 (Bà mất năm 1996 vì ung thư). Pogorelich từng đoạt giải nhất cuộc thi Casagrande năm 1978, giải nhất cuộc thi âm nhạc quốc tế tại Montreal năm 1980. Nhưng Pogorelich đã thực sự trở nên nổi tiếng vì không đoạt giải tại cuộc thi Chopin năm 1980. Sau khi Pogotrelich bị loại tại vòng ba cuộc thi này, danh cầm Martha Argerich - ủy viên hội đồng giám khảo - đã tuyên bố Pogorelich là thiên tài và rời bỏ hội đồng để phản đối. Giải nhất năm đó đã về tay Đặng Thái Sơn. Tuy nhiên xì-căng-đan với Pogorelich tại cuộc thi này đã đưa Pogorelich vào hàng các pianists nổi tiếng nhất thế gìới trong suốt 3 thập niên. Năm 1981 Pogorelich công diễn độc tấu tại Carnegie Hall ở New York, rồi tại London. Từ đó danh tiếng của Pogorelich vang khắp thế giới. Từ năm 1982 Pogorelich đã được hãng Grammophone mời thu âm, và đã thu một chương trình rất rộng bao gồm các tác phẩm từ Bach, Mozart, Scarlatti, Haydn, Beethoven, Brahms, Chopin, Liszt, tới Mussorgsky, Tchaikovsky, Scriabin, Rachmaninov, Ravel, Prokofiev. Năm 1986 Pogorelich thành lập quỹ bảo trợ các tài năng trẻ trong âm nhạc tại Croatia. Từ năm 1989 tới 1997 Liên hoan âm nhạc mang tên Pogorelich đã tạo cơ hội cho các nghệ sĩ trẻ biểu diễn cùng các nghệ sĩ nổi tiếng. Năm 1993, Pogorelich sáng lập “Cuộc thi piano độc tấu quốc tế” (International Piano Solo Competition) tại Pasadena, California với giải nhất lên tới 100 ngàn USD dành cho các tài năng trẻ. Pogorelich còn sáng lập quỹ tổ chức hoà nhạc từ thiện vào năm 1994 để giúp đỡ y tế cho nhân dân ở Sarajevo.
[4] Cuộc thi Chopin lần thứ X (1980) đã đi vào lịch sử các cuộc thi âm nhạc quốc tế vì xì-căng-đan xảy ra với Pogorelich. Phong cách biểu diễn và lối chơi Chopin của Ivo Pogorelich (khi đó 22 tuổi) đã khiến tranh cãi nổ ra trong hội đồng giám khảo. Hội đồng giám khảo chia làm hai phe, phe không chấp nhận lối chơi của Pogorelich và phe coi phong cách của Pogorelich là say mê, hoặc ít nhất là chấp nhận lối chơi này. Những người ủng hộ Pogorelich mạnh nhất gồm pianists Martha Argerich, Paul Badura-Skoda và Nikita Magaloff. Khi Pogorelich bị loại tại vòng ba, Martha Argerich, người tuyên bố Pogorelich là thiên tài, đã bỏ hội đồng giám khảo vì bà cho rằng bà cảm thấu xấu hổ vì đã ngồi trong ban giám khảo. Tiếp theo bà, nghệ sĩ piano Nikita Magaloff (1912-1992) cũng bỏ hội đồng giám khảo. Theo Ivo Pogorelich, Ban phụ trách các cuộc thi quốc tế thuộc Bộ Văn hoá Liên Xô đã can thiệp vào các cuộc thi quốc tế như cuộc thi Chopin năm 1980 tại Warsaw để dàn xếp danh sách những người sẽ đoạt giải 1 năm trước khi diễn ra cuộc thi (Nghe phỏng vấn Pogorelich ngày 12/4/1999, từ phút thứ 7).
Ý kiến bạn đọc
Trang An
Bài dịch này rất có giá trị, cảm ơn Nguyễn Đình Đăng và Vnmusic. Về Ivo Pogorelich Nghệ sĩ piano người Croatia, người có cách chơi Chopin rất độc đáo, có nhiều ý kiến khác nhau. Thực ra khó có thể so sánh giữa Đặng Thái Sơn và Pogorelich, là những nhân tài tầm cỡ quốc tế ai hơn ai. Hiện nay họ khác nhau ở con đường đi, Pogorelich có thể nổi tiếng hơn ở Mỹ bởi giải mà Nghệ sỹ đạt được ở California và những hoạt động ở Mỹ, còn Đặng Thái Sơn tham gia giảng dạy và uy tín ngày càng lớn trong nhiều cuộc thi piano quốc tế chủ yếu ở Châu Âu. Với Ba Lan Pogorelich trở nên nổi tiếng hơn sau xi- căng-đan bởi chỉ đến năm 2007 mới trở lại Ba Lan sau 27 năm vắng bóng. Sau đó Pogorelich thêm 1 vài lần đến Ba Lan biểu diễn: recital Rachmaninov, Chopin…Nghệ sỹ lại tiếp tục gây tranh cãi( xì-căng-đan) khi thể hiện chơi Chopin 1 kiểu khác cách chơi ‘kiểu Ba Lan”( theo tinh thần Ba Lan). Chuyện bên lề: 1 giờ học của I. Pogorelich có giá 1000 USD, nhưng nghệ sỹ vừa nghe vừa đọc báo.
Nguyễn Đình Đăng
Mời quý vị nghi Ivo Pogorelich chơi concerto No 2 Fa thứ Op. 21 của Chopin tại đây (thu âm trực tiếp từ concert concert năm 2010):
Chương 1 (1/2) Chương 1 (2/2) Maestoso
Một cách trình bày hoàn toàn khác.
Không phải Chopin mà ta từng được nghe từ các cuộc thi hay từ các "ông thánh piano" từ trước tới giờ.
Chopin của Pogorelich được chơi rất tự do, tưởng như được giải thoát khỏi cái lồng của bệnh tật và khổ sở từng hành hạ ông, khỏi mọi khuôn mẫu rằng phải chơi như thế này thế nọ.
Fryderyk Chopin của Ivo Pogorelich dường như vọng về từ vũ trụ!
Trang An
Xin mời quý vị nghe một điển hình lối chơi "kiểu Ba Lan", một trong những phiên bản chơi Chopin hay nhất.
Krystian Zimerman chơi Concerto Chopin Nr 2 f-moll ( Deutsche Grammophon thu năm 1999):
Chương 1 Maestoso 17.09 phút gồm 2 phần: (1) và (2)
Chương 2 Larghetto 13.10 phút gồm 2 phần : (3) và (4)
Chương 3 Allegro vivace 9.17 phút phần (5)
(1) http://www.youtube.com/watch?v=Bd0CgjwIGJQ
(2) http://www.youtube.com/watch?v=UHIXEXFfqKU&feature=related
(3) http://www.youtube.com/watch?v=xgE-w3zdH0A&feature=related
(4) http://www.youtube.com/watch?feature=endscreen&v=kykEDatAjfQ&NR=1
(5) http://www.youtube.com/watch?NR=1&feature=endscreen&v=61KOBlrfKqw
Krystian Zimerman ( sinh năm 1956) Nghệ sĩ piano danh tiếng thế giới, người Ba Lan, đoạt Giải nhất cuộc thi Chopin 1975. Zimerman, nguyên học trò của Chủ tịch Giám khảo Cuộc thi Chopin A. Jasinski, là người tặng 1 giải phụ người chơi Sonata hay nhất ( Y. Avdeeva) trong cuộc thi Chopin 2010.
Trang An
Trang An xin đính chính Pogorelich không có giải ở California. Tiếng tăm của Pogorelich quả thật rất lớn, tuy nhiên gây tranh cãi không chỉ đặc biệt với cách chơi Chopin không theo"kiểu Ba Lan"mà nói chung về kỹ thuật chơi piano, sử dụng pedan để cho hiệu ứng âm thanh. Chúng tôi mong chờ Dịch giả Nguyễn Đình Đăng sẽ cho ra tiếp những bài về Pogorelich. Riêng tôi và nhiều người vẫn hâm mộ cách chơi thuần túy cổ điển của Đặng Thái Sơn và những người thắng cuộc khác.
Trang An tôi vừa có được đĩa than " DANG THAI SON Winner of the First Prize" Cuộc thi Chopin 2-19/10/1980 của Polskie Nagrania-1980 Poland gồm concerto f-moll, Nocturne op.27 nr 2, Scherzo b-moll op.31. Thu trực tiếp từ vòng 1 (5/10) và vòng 3 ( 18/10). Không biết chất lượng đĩa có tốt để chuyển được sang CD hay không.
Nguyễn Đình Đăng
Pogorelic không đoạt giải tại “Cuộc thi piano độc tấu quốc tế” (International Solo Piano Competition) ở Pasadena, California mà đó là cuộc thi do Ivo Pogorelich sáng lập ra từ năm 1993. Cuộc thi vì thế còn có tên là "Ivo Pogorelich International Solo Piano Competition". Giải nhất của cuộc thi này trị giá 100 ngàn USD - to tiền nhất trong lịch sử các cuộc thi piano quốc tế.
Năm 1993 cô Gwhyneth Chen (23 tuổi, Mỹ gốc Hoa) và Michael Kieran Harvey (Úc) chia nhau giải nhất, mỗi người nhận 75 ngàn USD.
yuan yuan
Tôi còn nhớ lần đầu tiên tôi xem Ivo chơi, cảm giác đầu tiên của tôi là “choáng váng”. Những ngón tay của anh ta làm tôi liên tưởng đến các vận động viên chạy đường trường của châu Phi – khỏe khoắn, nhanh nhẹn, không một chút mỡ thừa. Anh ta kết thúc bài nhạc trong dáng dấp và tâm trạng của một loài ong bướm gì đó mà khi hoàn thành xong nghĩa vụ truyền giao những thông tin di truyền của mình cho thế hệ sau đã sẵn sàng ra đi một cách mát mẻ – im lặng, thanh thản và mãn nguyện!
Sau giây phút choáng váng chợt một câu hỏi đến với tôi – thế quái nào mà Anh Sơn lại vượt được qua tay tài giỏi này nhỉ? Câu hỏi này thôi thúc tôi xem lại phần trình diễn của Ivo kỹ hơn. Khi tôi nhìn thấy nước mắt chan hòa trên khuôn mặt Ivo thì tôi mới hiểu tại sao Anh Sơn là người chiến thắng.
Không rõ vì lý do gì, mọi người thường có xu hướng nhận dạng nụ cười và ý nghĩa của nó dễ hơn là nhận dạng nước mắt. Có những giọt nước mắt xuất phát từ con tim và chẩy về phía con tim, có những giọt nước mắt xuất phát từ cái đầu và chẩy về phía ...khăn mùi xoa!
Anh Sơn đến với Chopin bằng tình yêu xuất phát từ con tim, có thể nói xuất phát là một thứ tình yêu đơn phương cũng chẳng sai. Nếu bị cự tuyệt thì cũng chẳng sao. Ivo đến với Chopin bằng tình yêu xuất phát từ cái đầu, tình yêu này đòi hỏi phải từ hai phía, nó có điều kiện của nó. Nhìn Ivo đứng đó, nước mắt giàn dụa, tôi cảm nhận thấy Ivo đang đưa ra một thông điệp với mọi người: Hãy nhìn tôi đi, tôi tài giỏi không? Chopin và nhạc của ông thực sự chỉ là công cụ để Ivo thể hiện mình mà thôi! Nếu có ai phỏng vấn hai nhân tài này về Chopin thì với cùng một câu hỏi Anh Sơn sẽ trả lời: Tôi yêu Chopin. Còn Ivo: Tôi nghĩ là tôi yêu Chopin!
Không thể phủ nhận rằng nghe Ivo chơi Chopin “sướng” như thế nào- nó đưa người ta vào tâm trạng giải thoát. Nhưng “cuộc sống không giống như cuộc đời!”, Chopin qua Ivo đẹp nhưng hoang đàng, Chopin qua Anh Sơn duyên dáng và thùy mị. Nếu Chopin có con gái thì Ông ta sẽ cho con gái của mình đi chơi với Ivo một vài đêm sau đó thì về kết hôn với ....Anh Sơn!!!
Tổ chức một cuộc thi âm nhạc cũng như bất cứ cuộc tranh tài nào khác có sự góp mặt của loài người đều diễn ra theo cách thức của một ...đám cưới. Mọi người được mời đến dự là để chứng kiến việc trao nhẫn cưới, phong bì và quà tặng cho những cá nhân mà sau đó lo toan những công việc của nhà tổ chức. Ngay cả những cuộc thi đối kháng cao trong thể thao giờ đây người ta gọi nhau là “bạn diễn” chứ không gọi là “đối thủ” theo cách cổ điển nữa. Điều gì sẽ xẩy ra nếu Ivo với cách hiểu và cách dùng Chopin của mình thắng giải? Chẳng ai là người đàng hoàng, đông con gái, lại muốn có một chàng rể to cao, đẹp trai, có tài nhưng khá lăng nhăng và quá chú trọng tô vẽ cho chính mình! Tôi nghĩ ban tổ chức và người dân Ba Lan đã chọn lựa và cổ vũ cho một xu hướng đúng – duy trì càng gần càng tốt mối liên hệ giữa thí sinh và cốt cách của Chopin trong những cuộc thi mang sắc thái riêng như thế này.
Ps: Chơi Chopin theo cách của Ivo là điều không thể dậy được vì nó xuất phát từ các yếu tố nội sinh chứ không phải ngoại lai. Bản thân Ivo cũng biết thừa rằng mình chẳng thể dậy được cái gì cho đám học sinh này, vậy nên có lấy phí 10.000usd một giờ và ngáy khò khò cũng chẳng sao. Tôi nghĩ không có học trò nào của Ivo phản đối đâu. Bởi vì họ đến học Ivo là để lây và mua danh tiếng Ivo là chính!
Trung
Theo tôi câu "this guy played piano the way Asians eat with their chopsticks" nên dịch là "anh chàng này chơi đàn piano như là người châu Á dùng đũa ăn".
Đây là câu ngưỡng mộ, câu khen chứ không phải chê, vì người phương tây lóng ngóng cầm đũa trong khi người châu Á sử dụng đũa rất nhuần nhuyễn.
Trang An
Đồng ý với phản hồi gia Trung rằng câu trên là câu ngưỡng mộ, câu khen. Nhưng cách dùng từ chỉ “the guy” khiến người nghe nghĩ ngay có chút gì thiếu tôn trọng. Hơn nữa người châu Á vốn nhạy cảm khi người châu Âu nói về văn hóa Châu Á, thời đó còn chưa phổ biến ở Châu Âu. Cảm giác bực mình của Nghệ sĩ của chúng ta ở đây là có lý. Một lời nói đùa không đúng chỗ có thể là vô duyên, hoặc anh ta (nhà phê bình ở Thụy sĩ) cố tình ghép văn hóa ẩm thực châu Á với âm nhạc- là điều không nên có. Ở đâu cũng có những người khác nhau. Đặng Thái Sơn ngày càng chứng tỏ cho bên ngoài thấy Việt Nam có người tài chẳng thua kém đỉnh cao của họ!
Các bài viết liên quan
- VIỆT NAM LỌT VÀO TOP CÁC CUỘC THI ÂM NHẠC THẾ GIỚI (15/03/2012)
- CHƠI TỚI TRÀO NƯỚC MẮT (12/03/2012)
- PHỎNG VẤN ĐẶNG THÁI SƠN (phần III) (28/02/2012)
- PHỎNG VẤN ĐẶNG THÁI SƠN (phần II) (24/02/2012)
- NHAC CỔ ĐIỂN CÓ GÌ HỎNG? (06/02/2012)
- CD ĐẶNG THÁI SƠN: CHOPIN - BALLADES (09/01/2012)
- CHUYÊN NGHIỆP VÀ NGHIỆP DƯ (23/12/2011)
- PHỎNG VẤN NGHỆ SĨ ĐẶNG THÁI SƠN VỀ BUỔI BIỂU DIỄN TẠI BA LAN 5-1-2011 (08/11/2011)
- CD ĐẶNG THÁI SƠN: TCHAIKOVSKY - THE SEASONS (01/11/2011)
- ĐẶNG THÁI SƠN VỚI CONCERTO SỐ 2 F-MOLL CỦA CHOPIN (18/10/2011)
Các bài viết khác
- Tài liệu dịch: Kỳ 2 - MISCHA MAISKY VỚI GREGOR PIATIGORSKY (13/02/2012)
- Tài liệu dịch: Kỳ 1 - MISCHA MAISKY VỚI MISTISLAV ROSTROPOVICH (08/02/2012)
- NGHỆ SĨ THÁI THỊ LIÊN - HUYỀN THOẠI BÊN CÂY DƯƠNG CẦM (01/02/2012)
- Nhạc sĩ viết về ca sĩ: TIẾNG HÁT THU THỦY BÊN CHIỀU ĐẠI LẢI (17/01/2012)
- LIVE SHOW TUẤN NGỌC THÀNH CÔNG NHỜ SỰ CÁCH TÂN (11/01/2012)
- "99 PHẦN TRĂM KHỔ LUYỆN VÀ 1 PHẦN TRĂM NĂNG KHIẾU" (30/12/2011)
- NGHỆ SĨ ƯU TÚ QUÝ THĂNG: NGƯỜI CHỞ ĐÒ TRÊN DÒNG SÔNG QUAN HỌ (23/12/2011)
- YÊU QUÊ HƯƠNG QUA TỪNG NỐT NHẠC (19/12/2011)
- GS ÂM NHẠC VŨ HƯỚNG: CON TRAI TÔI"TÀI" HƠN TÔI (12/12/2011)
- "RẰNG NƠI SẮP TỚI CÓ MÌNH EM THÔI" (07/12/2011)